poniedziałek, 23 listopada 2020

Smak rozpaczy / Chuť zúfalstva

2 tygodnie temu rozpadł się świat, który znałam. Od 2 tygodni wiem, że musimy zbudować naszą rodzinną „normalność” od nowa, ale jeszcze bardzo daleka droga przed nami, na chwilę obecną nie mam bladego pojęcia, od czego zacząć. 2 tygodnie temu po raz pierwszy w życiu poznałam, jak smakuje rozpacz. Do wtedy nie wiedziałam, jakie to ciężkie, przenikające bez reszty uczucie. Przez te ostatnie tygodnie prawie nie było dnia, żebym nie płakała. Smutek stał się jakby częścią mojej twarzy, mam wrażenie, jakby wrył się głęboko w każde zagłębienie w skórze. W pierwszych dniach nawet nie płakałam, ale wyłam niczym zwierzę. Nie wiedziałam, że tak w ogóle potrafię. Najgorsze są poranki, bo gdy już uda mi się zasnąć i przespać noc, rano budzę się i wiem, że nic się nie zmieniło, znów budzę się w tym nowym świecie, choć chciałabym się obudzić w przeddzień tego, co zmieniło całe moje życie.

2 tygodnie temu dowiedzieliśmy się z M., że nasze ukochane dziecko może być poważnie chore. Na chorobę, która dzięki Bogu nie skraca życia, ale jest nieuleczalna i może mieć wielki wpływ na całą naszą przyszłość.

Po co o tym wszystkim piszę? Bo potrzebuję poczuć wsparcie. Nie chcę słyszeć, że będzie dobrze, bo nikt nie wie, jak będzie. Właściwie w ogóle z mało kim jestem w stanie teraz o tym wszystkim rozmawiać. Ale potrzebuję poczuć, uwierzyć, że sobie poradzimy. Nie mamy innego wyjścia, musimy sobie poradzić, ale potrzebuję wiedzieć, że nie jesteśmy sami. Jeśli jesteście wierzący – pomódlcie się za nas, jeśli nie – wyślijcie nam ciepłą myśl.

Piszę też o tym, bo i tak nie jestem w stanie myśleć i pisać o niczym innym. Po tych dwóch tygodniach udaje mi się już pomału być spokojniejszą, nie wyglądać zbyt daleko w przyszłość, żyć pomalutku każdego dnia „tu i teraz”, ale to bardzo, bardzo krucha równowaga.

W tym miejscu chcę też podziękować lekarzom ze szpitala na Kramárach za całą pomoc i opiekę nad naszą córką, dyrekcji szkoły, wychowawczyni i całej klasie za okazane zrozumienie i serce, naszej rodzinie za ogrom miłości i wsparcia i wszystkim bliskim, którzy są przy nas w tych trudnych chwilach, którzy unieśli moje łzy, którzy są gotowi towarzyszyć nam w naszym cierpieniu.

Trzymajcie kciuki za budowanie naszej nowej normalności. Stawiam pierwszą maleńką cegiełkę…

12.11.2020, urodziny MN.

Pred dvomi týždňami sa rozpadol svet, ktorý som poznala. Už dva týždne viem, že musíme nanovo vystavať našu rodinnú normálnosť, ale pred nami je ešte dlhá cesta, v tomto momente netuším, od čoho začať. Pred dvomi týždňami som po prvýkrát zistila, ako chutí zúfalstvo. Dovtedy som nevedela, aký ťažký, všeobjímajúci pocit to je. Počas tých ostatných týždňov takmer nebolo dňa, v ktorom by som neplakala. Smútok sa stal akoby súčasťou mojej tváre, mám pocit, akoby sa hlboko vryl do každej priehlbiny v mojej koži. Počas prvých dní som vlastne ani neplakala, ale vyla ako zviera. Nevedela som, že sa to tak vôbec dá. Najhoršie sú rána, lebo keď sa mi už podarí zaspať a prespať noc, ráno sa prebúdzam v tom novom svete, hoci by som sa chcela zobudiť v tom, kde ešte bolo všetko po starom.

Pred dvomi týždňami sme sa s M. dozvedeli, že naše milované dieťa môže byť vážne choré. Na chorobu, ktorá, vďakabohu, neskracuje život, ale je neliečiteľná a môže mať veľký vplyv na celú našu budúcnosť.

Prečo o tom všetkom píšem? Lebo potrebujem cítiť podporu. Nechcem počuť, že bude dobre, lebo nikto nevie, ako bude. Vlastne s málokým som schopná o tom všetkom teraz rozprávať. Ale potrebujem cítiť, uveriť, že si poradíme. Nemáme iné východisko, musíme to zvládnuť, ale potrebujem vedieť, že nie sme sami. Ak ste veriaci, pomodlite sa za nás, ak nie, pomyslite si o nás.

Píšem o tom tiež preto, že nedokážem myslieť a písať o niečom inom. Po tých dvoch týždňoch už pomaličky viem byť pokojnejšia, nevyzerať priďaleko do budúcnosti, prežívať pomaly každý deň tu a teraz, ale je to veľmi, veľmi krehká rovnováha.

Na tomto mieste by som tiež chcela poďakovať lekárom z nemocnice na Kramároch za pomoc a starostlivosť o našu dcéru, vedeniu jej školy a zvlášť triednej učiteľke a celej triede za preukázané pochopenie a veľké srdce, našej rodine za lásku a podporu a všetkým blízkym, ktorí sú pri nás v týchto ťažkých chvíľach, ktorí uniesli moje slzy a sú pripravení sprevádzať nás v našej bolesti.

Držte nám palce pri budovaní našej novej normálnosti. Staviam prvú tehličku...

sobota, 31 października 2020

3 veci, ktoré môžu Slovaci závidieť Poliakom / 3 rzeczy, których Słowacy mogą pozazdrościć Polakom

Septembrový príspevok bol pre mňa inšpiráciou a prinútil ma zamyslieť sa nad tým, čo môžeme na oplátku my na Slovensku závidieť Poľsku a Poliakom. Nájdu sa také veci? Rozhodne, a nie je ich málo. Vzal som si príklad z N. a tiež som si vybral tri.

1.       Vzťah k vlastnej histórii

Toto je úplná pravda, hoci niekedy je to dvojsečný meč. História Poľska je bohatá na udalosti aj osobnosti. Poľsko-litovská únia patrila k najvýznamnejším hráčom na európskej šachovnici v novoveku. Krvavé dvadsiate storočie sa na Poľsku podpísalo tak, že o tom vie celý svet a odborári zo Solidarity sa zaslúžene dostali aj do našich učebníc dejepisu. Mnohé súvisí s tým, že Poliaci mali takmer stále svoj vlastný štát a teda vystupovali akoby pod vlastnou značkou.

My na Slovensku s tým stále máme problém. Nejako sa nechceme prihlásiť sa k značke Uhorska či neskôr Rakúsko-Uhorska, hoci sme boli integrálnou súčasťou tohto celku po celé stáročia. Trochu lepšie nám to ide s Čechmi. Podľa mňa sa však smelo môžeme hlásiť k bohatej histórii Uhorska a Československa, nebáť sa jej a nepovažovať ju za niečo cudzie. Aj Slováci prispievali k sláve banských miest, porážke Turkov, rozvoju manufaktúr na Gemeri či športovým úspechom Československa. Mohli by sme si vziať z Poliakov príklad v tom, že budeme viac zorientovaní vo vlastnej histórii, viac s ňou identifikovaní a pripravení o nej diskutovať. S tým sa spája aj nutnosť vidieť svoje dejiny v ich plnej farebnosti, aj s čiernymi miestami.

2.       Starostlivosť o kultúrne dedičstvo

Je to ďalšia vec, ktorú ja osobne mimoriadne citlivo vnímam a zároveň v mnohom súvisí s tou predchádzajúcou. Je mi trošku smutno, keď sa prechádzam po slovenských mestách, vnímam ich slávnu históriu a rukami pohládzam jej hmotné dôkazy, a zároveň vidím ich spustnutosť alebo prinajmenšom zanedbanosť. Málokedy je vzácne miesto upravené do takej podoby, akú by si zaslúžilo (mojou obľúbenou výnimkou je napr. Skalica, odporúčam). V Poľsku je to podľa mňa celkom inak.

Možno aj kvôli vzťahu k histórii sú centrá poľských miest často krásne upravené a obnovené. Netýka sa to len výstavných veľkomiest typu Krakov či Vroclav. Aj malé mestá majú svoje čaro a vyzerajú ako zo škatuľky.

Tento rok sme boli na výlete v meste Sztum. Vygúglite si ho, je to malé mestečko v Pomoranskom vojvodstve. Svokrovci, známi cestovatelia po bližšom aj vzdialenejšom okolí, boli Sztumom zaskočení – pred pár rokmi to bolo zanedbané, ničím sa nevyznačujúce mesto, mesto ako každé iné. Dnes je pekne obnovené, upravené a je radosť sa v ňom prechádzať. Podobných príkladov by som mohol menovať niekoľko. Veľmi by som si želal, aby sme sa aj v tomto viac podobali našim severným susedom.

3.       More, naše more

S týmto asi nič neurobíme, more mať nebudeme. Hovorí sa, že slovenské more je v Chorvátsku. Darmo je, teplotu má prijateľnejšiu ako Baltik a akosi sme si v minulosti zvykli mieriť skôr na juh ako na sever.

Pomaličky sa to však mení a čoraz viac Slovákov mieri na letnú dovolenku aj k Baltiku. Určite je jedným z faktorov kvalita cestnej infraštruktúry v Poľsku, ktorú teda skutočne môžeme závidieť. Iným dôvodom môže byť aj neopozeranosť poľského pobrežia, krása tamojšej prírody, miest a pláží a s tým súvisiaca exotickosť (čo znie v prípade Poľska mimoriadne exoticky).

More teda mať nebudeme, ale môžeme aspoň ľahučko zmeniť smer a spraviť z poľského Baltiku trošku aj slovenské more. Môžeme ho Poliakom skutočne závidieť, ale môžeme si z neho aj kúsok vziať. Radi nás tam uvidia a dovolenka pri tomto mori, hoci aj trošku chladnejšom, rozhodne stojí za to.

 

Na záver by som si veľmi želal, aby sme sa začali o niečo viac spoznávať. Aby Poliaci nevnímali Slovákov len cez stereotypy a vice versa. My s N. a deťmi sa snažíme byť tak trochu vyslancami Poľska na Slovensku a Slovenska v Poľsku. Máme sa totiž čím obohatiť, môžeme sa v mnohom vzájomne inšpirovať a zlepšovať ten náš spoločný kúsok sveta. 

Zamek w Sztumie

Wrześniowy wpis stanowił dla mnie inspirację i skłonił do zastanowienia, czego – dla odmiany – możemy zazdrościć Polsce i Polakom my, Słowacy. Czy istnieją takie rzeczy? Zdecydowanie, i to wcale niemało. Za przykładem N. również wybrałem trzy.

1.       Stosunek do własnej historii

Absolutna prawda, choć czasami też miecz obosieczny. Historia Polski obfituje w wydarzenia i ważne postacie. Unia polsko-litewska należała do najbardziej znaczących graczy na europejskiej szachownicy w czasach nowożytnych. Krwawy wiek dwudziesty odcisnął swoje piętno na Polsce tak mocno, że wie o tym cały świat, a związkowcy z Solidarności zasłużenie znaleźli się również w naszych podręcznikach do historii. Wiele ma związek z tym, że Polacy prawie przez cały czas mieli swoje własne państwo i występowali jakby „pod własną marką”.

My, Słowacy, wciąż mamy z tym problem. Jakoś nie chcemy podciągnąć się pod markę Węgier albo późniejszych Austro-Węgier, chociaż przez wieki byliśmy integralną częścią tej całości. Trochę lepiej nam to wychodzi z Czechami. Według mnie możemy jednak śmiało poczuć się częścią bogatej historii Węgier i Czechosłowacji, nie bać się jej i nie odbierać jako czegoś obcego. Również Słowacy przyczynili się do sławy miast górniczych, pogromu Turków, rozwoju manufaktur w Gemerze i sukcesów sportowych Czechosłowacji. Moglibyśmy wziąć przykład z Polaków i być lepiej zorientowani we własnej historii, bardziej się z nią utożsamiać i być gotowi do dyskusji na jej temat. Wiąże się z tym konieczność spojrzenia na własne dzieje w pełnej palecie kolorów, uwzględniając też czarne karty.

2.       Troska o dziedzictwo kulturowe

To kolejny temat, na który osobiście jestem niezwykle wyczulony, a który pod wieloma względami łączy się z punktem opisanym powyżej. Trochę mi smutno, gdy spaceruję po słowackich miastach, rozmyślam o ich wspaniałej historii, rękoma dotykam jej materialnych pozostałości, a jednocześnie widzę opustoszenie tych miejsc lub – w najlepszym wypadku – zaniedbanie. Rzadko zabytkowe miejsce zostaje doprowadzone do takiego stanu, na który rzeczywiście zasługuje (mój ulubiony wyjątek to Skalica, polecam). Moim zdaniem w Polsce to wygląda zupełnie inaczej.

Być może także dzięki stosunkowi do historii centra polskich miast są często pięknie utrzymane i odnowione. Nie dotyczy to tylko wielkich, popularnych miast, takich jak Kraków czy Wrocław. Nawet małe miasteczka mają swój urok i wyglądają jak z obrazka.

W tym roku byliśmy na wycieczce w miejscowości Sztum. Sprawdźcie na Google, to niewielkie miasteczko w województwie pomorskim. Teściowie, znani podróżnicy po bliższej i dalszej okolicy, byli jego wyglądem zaskoczeni – jeszcze kilka lat temu miasto to było zaniedbane, przeciętne, po prostu jedno z wielu. Dzisiaj jest pięknie odrestaurowane, utrzymane, a spacer po nim to prawdziwa przyjemność. Podobne przykłady mógłbym mnożyć. Życzyłbym sobie, żebyśmy również pod tym względem byli bardziej podobni do naszych północnych sąsiadów.

3.       Morze, nasze morze

Na to raczej nic nie poradzimy, nie będziemy mieli morza. Mówi się, że słowackie morze znajduje się w Chorwacji. No cóż, temperaturę wody ma z pewnością przyjemniejszą niż Bałtyk, poza tym przyzwyczailiśmy się kiedyś kierować częściej na południe niż na północ.

Stopniowo ulega to jednak zmianie i coraz więcej Słowaków na miejsce swojego urlopu wybiera Bałtyk. Z pewnością jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest jakość infrastruktury drogowej w Polsce, której możemy naprawdę pozazdrościć. Innym powodem może być nietuzinkowość polskiego wybrzeża, piękno tamtejszej przyrody, miasteczek i plaż oraz związana z tym egzotyka (co w przypadku Polski brzmi szczególnie egzotycznie).

Zatem morza mieć nie będziemy, ale łatwo możemy zmienić kierunek i uczynić polski Bałtyk choć odrobinę słowackim morzem. Naprawdę możemy go Polakom zazdrościć, ale możemy też wziąć z niego kawałeczek dla siebie. Chętnie nas tam przywitają, a wakacje nad tym morzem, nawet jeśli troszkę chłodniejszym, zdecydowanie są tego warte.

 

Podsumowując, bardzo chciałbym, żebyśmy zaczęli się trochę lepiej poznawać. Aby Polacy nie postrzegali Słowaków wyłącznie przez pryzmat stereotypów i odwrotnie. My z N. i dziećmi staramy się być w pewnym sensie ambasadorami Polski na Słowacji i Słowacji w Polsce. Mamy bowiem czym się ubogacać, możemy się wzajemnie inspirować na wiele sposobów i ulepszać ten nasz wspólny kawałek świata.

środa, 30 września 2020

3 rzeczy, których Polacy mogą pozazdrościć Słowakom (a z dwóch mogą wziąć przykład) / 3 veci, ktoré môžu Poliaci závidieť Slovákom (a z dvoch si vziať príklad)

 1.       Formy żeńskie

Podczas gdy w Polsce na temat stosowania form żeńskich rzeczowników trwają niekończące się dyskusje konserwatystów z progresywistami, tradycjonalistów z postępowcami, językoznawców ze zwykłymi użytkownikami języka, kobiet z mężczyznami, starych z młodymi, czy prawicy z lewicą (uzupełnijcie dowolną parą pasującą do obrazu niezgadzających się ze sobą stron), na Słowacji nikt się nie zastanawia, czy sięgnąć po nie, czy nie. Jeżeli rzeczownik ma formę męską, to ma też formę żeńską, proste. Kobieta została wybrana na stanowisko prezydenta? Super, Słowacy mają prezydentkę (a nie panią prezydent). Kobieta prowadzi autobus? Świetnie, jest vodič, a nie kobietą kierowcą. Kobieta obroniła pracę magisterską? Gratulacje, zdobyła tytuł magisterki (a nie magistra, w końcu jest kobietą). Gdy co wrażliwsi Polacy wciąż reagują nerwowo na  takie określenia jak „gościni”, „polityczka”, czy „widzka”, a każdy nowy dla ucha feminatyw wzbudza mnóstwo kontrowersji, Słowacy udowadniają, że to nie żadna feministyczna fanaberia i niezrozumiałe dążenie do zbędnej symetrii językowej, ale zjawisko, które może być całkowicie naturalne i powszechne. I choć sama nie jestem w pełni oswojona z niektórymi polskimi rzeczownikami z końcówką żeńską – jestem bardzo na tak!

2.       Przerwa obiadowa

Można by powiedzieć, że głodnemu chleb na myśli, skoro piszę te słowa w porze obiadu, ale nie, nie, to wcale nie jedyny powód, dla którego przytaczam właśnie to zjawisko :). Tak naprawdę od lat zachwycam się „kulturą obiadową” Słowaków. O co właściwie chodzi? Otóż już od przedszkola Słowacy uczą się, że zjedzenie gorącego posiłku w ciągu dnia jest ważne i należy znaleźć na niego czas. Na Słowacji w przedszkolu czy szkole obiad jedzą wszyscy. Nie tacy, których rodzice pracują do nocy, ale naprawdę wszyscy. Po prostu jedna godzina lekcyjna jest przeznaczona właśnie na ten ważny, tutaj najczęściej dwudaniowy, posiłek. I na szkole wcale się nie kończy, ponieważ przerwa obiadowa jest uwzględniona także w czasie pracy, stołówki w zakładach pracy to rzecz całkowicie normalna, a znacząca większość restauracji (pewnie jakieś 99%) ma w swojej ofercie tzw. menu, to jest specjalny wybór dań obiadowych (zwykle jeden rodzaj zupy i 3-4 propozycje dania głównego), serwowanych w godzinach 11:00-15:00 (gdzieś dłużej, gdzieś krócej) w atrakcyjnej cenie (od nawet 3 euro za obiad do około 6). To naprawdę ma sens.

3.       Położenie stolicy

Przyznaję, z tym punktem było najtrudniej. Zakładam, że większość moich czytelników powiedziałaby bez wahania: „Tatry”! Niektórzy, lepiej znający Słowację, zaproponowaliby słynną Kofolę. Moje serce wyrywało się natomiast w kierunku wspaniałego słowackiego folkloru. Tyle że chodzenia po górach nie lubię (sic!), napojów gazowanych też nie (sic! sic!), a o folklorze pisałam już nie raz i nie dwa :). Postawiłam zatem na niesamowite położenie słowackiej stolicy tuż przy zachodnich i południowych sąsiadach, a wcale nie tak daleko od tych położonych na północny zachód. Wiecie, że z miejsca, w którym mieszkam, mam mniej więcej 5 minut samochodem do granicy słowacko-austriackiej, 10 do granicy słowacko-węgierskiej, a po godzinie jazdy jestem już w Czechach? Z perspektywy bezpieczeństwa narodowego być może nie jest to idealny układ, ale z perspektywy podróżniczej – absolutnie wspaniały! (proszę, zapomnijcie na moment o panującej wokół epidemii koronawirusa i wyobraźcie sobie, jak cudownie jest podróżować po wielokulturowej i wielojęzycznej okolicy, gdy wszyscy wokół są zdrowi :)). Jest czego zazdrościć!

A Wy? Co podziwiacie u naszych południowych sąsiadów (pytanie do Polaków) lub czego mogą Wam zazdrościć sąsiedzi z północy (pytanie do Słowaków)? :)


Przykładowe dzienne menu znalezione w internecie

1.       Ženské formy

Kým v Poľsku trvajú na tému používania ženských foriem podstatných mien nekončiace sa diskusie konzervatívcov s progresívcami, tradicionalistov s milovníkmi pokroku, jazykovedcov s obyčajnými používateľmi jazyka, žien s mužmi, starých s mladými či pravice s ľavicou (doplňte ľubovoľný vhodný  pár vzájomne nesúhlasiacich strán), na Slovensku nikto nerozmýšľa, či po ne siahnuť alebo nie. Ak má podstatné meno mužskú formu, môže mať aj  ženskú, jednoduché. Do funkcie prezidenta bola zvolená žena? Super, Slováci majú prezidentku (a nie Pani Prezydent ako v Poľsku). Riadi žena autobus? Výborne, je vodička a nie kobieta kierowca (doslovne: žena vodič). Obhájila magisterskú prácu? Blahoželáme, získala titul magisterky (a nie magistra, ide predsa o ženu). Zatiaľ čo citlivejší Poliaci stále reagujú hnevom na také slová ako „gościni” (hostka), „polityczka”, či „widzka” (diváčka) a každé nové feminatívum vyvoláva množstvo kontroverzii, Slováci dokazujú, že to nie je žiadny feministický vrtoch a nepochopiteľná snaha o zbytočnú jazykovú symetriu, ale jav, ktorý môže byť úplne prirodzený a bežný. A síce som si ešte celkom nezvykla na niektoré poľské podstatné mená s ženskou koncovkou, som rozhodne za!

2.       Prestávka na obed

Dalo by sa povedať, že hladnému sa o chlebe sníva, keďže píšem tieto slová v čase obeda, ale nie, nie je to jediný dôvod, prečo píšem práve o tomto jave :). V skutočnosti som už celé roky v úžase nad „obedovou kultúrou” Slovákov. O čo vlastne ide? O to, že už od materskej školy sa Slováci učia, že konzumácia teplého obeda je počas dňa dôležitá a treba si naň nájsť čas. Na Slovensku v škôlke aj v škole obedujú všetci. Nielen tí, ktorých rodičia pracujú do noci, ale naozaj všetci. Jedna školská hodina je jednoducho určená práve na toto dôležité, najčastejšie dvojchodové jedlo. A školou sa to vôbec nekončí, pretože prestávka na obed sa zohľadňuje aj počas pracovného dňa, jedálne v zamestnaní nie sú ničím výnimočným a veľká väčšina reštaurácií (možno až 99 %) má vo svojej ponuke tzv. menu, čiže špeciálny výber obedových jedál (zvyčajne jeden druh polievky a 3-4 možnosti na hlavné jedlo), ktorý sa podáva približne medzi 11:00 a 15:00 (niekde kratšie, niekde dlhšie) za výhodnú cenu (približne od 3 do 6 EUR). To je naozaj zmysluplné.

3.       Poloha hlavného mesta

Priznávam, že s týmto bodom to bolo najťažšie. Predpokladám, že väčšina mojich čitateľov by bez váhania povedala: „Tatry”! Niektorí, ktorí Slovensko poznajú lepšie, by možno navrhli slávnu Kofolu. Moje srdce zas volalo o úžasnom slovenskom folklóre. Turistiku však nemám rada (!), bublinkové nápoje tiež nie (!!) a o folklóre som už neraz písala :). Vsadila som teda na neuveriteľnú polohu slovenského hlavného mesta, hneď pri západných aj južných susedoch a skutočne blízko aj tých severozápadných. Viete, že z miesta, na ktorom bývam, mám približne 5 minút autom na slovensko-rakúsku hranicu, 10 na slovensko-maďarskú a po necelej hodine jazdy som už v Česku? Z hľadiska národnej bezpečnosti to možno nie je ideálna poloha, ale z hľadiska cestovania – úplne skvelá! Zabudnite pritom prosím na moment na aktuálnu pandémiu koronavírusu a predstavte si, aké krásne je cestovanie po mnohokultúrnom a mnohojazyčnom okolí, keď sú všetci navôkol zdraví :). Je čo závidieť!

A Vy? Čo Vás privádza do úžasu u našich južných susedov (otázka na Poliakov) alebo čo Vám môžu závidieť susedia zo severu (otázka na Slovákov)? :)