Nie je svadba ako svadba / Wesele weselu nierówne

Prvýkrát som bol v rodnom meste N. blízko pobrežia Baltiku takmer presne pred 9 rokmi. Bol som ako „+1“ pozvaný na svadbu priateľov N. Odvtedy som tých poľských svadieb zažil už niekoľko, naposledy túto sobotu. Poľské svadby sa z mojej skúsenosti od slovenských dosť líšia, pritom sú jedny aj druhé výborné. Skúsim to teda zhrnúť.

1. Jedlo

Jedlo je dôležitá súčasť každej svadby, napomáha vytvorenie dobrej atmosféry, obmedzuje vplyv vypitého alkoholu a niekedy tiež predstavuje gastronómiu regiónu či krajiny. Prvý rozdiel vnímam v množstve jedla. Mám takého dobrého priateľa, ktorý sa rád napapá a nikdy sa v jedení nedá zahanbiť. Keď bol na našej poľskej svadbe, prišiel v jednej chvíli za mnou a hovorí: „Počuj, oni nás chcú tým jedlom zabiť!“ Tak by sa to dalo asi v skratke vyjadriť :) proste jedlo je na stole vždy, keď sa zje, doloží sa. Ak chcete zo všetkého aspoň trošku vyskúšať, nemôžete sa doplna najesť prvého chodu a čakať na studený bufet v neskorších hodinách, ktorý je typický pre Slovensko. Dá sa teda povedať, že studený bufet je k dispozícii celý čas, dopĺňaný pravidelne podávanými teplými jedlami. Teraz naposledy sa podávalo asi v dvojhodinových odstupoch pečené prasiatko, výborná paradajková polievka s kúskami hovädziny a okolo 2:00 klasika – baršč. Ďalšia zaujímavá vec je, že (aspoň v mojom poľskom regióne na severe) maškrty studenej kuchyne sa často podávajú zaliate aspikom. Vraj je to tak, aby nevyschli (povedala svokra). No a keďže sme na pobreží, významnou zložkou studenej kuchyne sú špeciality z rýb – najmä sleďa, lososa a tiež úhora. Šaláty sa nájdu tiež, pripravte sa na všadeprítomný kôpor :). Slovenské bufety sa väčšinou začínajú neskôr – na poslednej slovenskej svadbe som si ho ani neužil! – a hoci rovnako skvelé, trvajú väčšinou kratšie. Pečené prasiatko je takisto pomerne časté. No a, samozrejme, po polnoci prichádza čas na moju obľúbenú delikatesu – kapustnicu. Tak ako sa oplatí na poľskej svadbe počkať na baršč, tak sa na Slovensku oplatí počkať práve na túto chutnú, hustú polievku.

2. Hudba a tanec

Veľmi sa mi páči, že na Slovensku je dôležitou súčasťou svadobnej hudby stále ľudová pieseň. Najlepšie, keď je sprevádzaná hudobnými nástrojmi, napríklad cimbalovou hudbou, ale aj jeden akordeonista spraví dobrú zábavu. Ja mám vždy po slovenskej svadbe vykričaný hlas a vytancované nohy! Na mojich poľských svadbách bolo vždy minimum ľudovej hudby, a keď, tak skôr v takom synťákovom vydaní. Špecifikom poľskej svadby je tzv. discopolo, ťažko to aj opísať, opäť také synťákové tanečné šlágre – no práve, pripomína mi to v niečom hudbu z našich šlágrových televízií. Esenciou svadobného discopola, ktoré odlepí väčšinu hostí zo stoličiek, je pre mňa toto. Na Slovensku máme repete hity (podľa známej televíznej relácie Repete), ktoré sú často úpravami piesní z prvej polovice minulého storočia. Tiež bývajú hrané v trestuhodných úpravách, ale ich originálne znenia sú podľa mňa aj hudobne celkom kvalitné. Tiež jeden príklad.

No a mám z poslednej poľskej svadby tiež jeden 1st time! Prvýkrát som tancoval polonézu, tradičný poľský tanec, aktuálne tancovaný najmä na studniówkách, oslavách podobných našim stužkovým slávnostiam. Lepšie neskoro ako nikdy!

3. Zvyky

Aj svadobné zvyky sú často spojené s ľudovými tradíciami, hoci často v pozmenenej, modernej forme. Novomanželov vítame chlebom a soľou, čaše zo šampanského mávajú krátky život v oboch krajinách a mladí si po sebe upratať skrátka musia :). Čepčenie ako ho poznám ja sa však líši. V Poľsku nevesta prichádza o závoj a ženích o motýlik – symboly dievčenstva a mládenectva. Sťahujú ich často rodičia. Následne sa vyberá nový pár, čiže dvaja slobodní ľudia, ktorí podľa tradície najrýchlejšie vstúpia do zväzku manželského. Nevesta väčšinou hádže za seba svadobnú kyticu a ženích poslepiačky určí nového majiteľa motýlika. Na Slovensku ide o celý obrad so špeciálnymi krásnymi piesňami. Nevydaté ženy často prichádzajú v sprievode za svetla sviečok a potom rituálne odoberajú neveste z hlavy závoj. Následne neveste založia čepiec, čím sa stáva z nevesty gazdinou. Ženích dostáva tradične na hlavu klobúk. Často sa tiež starejší nevesty pýta, či chce radšej „vienok sňať alebo hlávku sťať“. Vyhráža sa jej pritom sekerou, mačetou či dokonca motorovou pílou :). Nevesta si väčšinou dá na tretí raz povedať a predsa len obetuje vienok namiesto hlávky. Na Slovensku po tomto obrade nevesta so ženíchom odchádzajú a mladá gazdiná sa vracia v nových šatách, už nie svadobných. V Poľsku som prezliekanie nevesty nezažil. Moja N. mi povedala, že má také šaty na sebe iba raz v živote a v žiadnom prípade si ten čas strávený v nich krátiť nebude :). No čo, tiež pravda...

Napokon, svadba je vždy o vážnom, krásnom rozhodnutí dvoch ľudí. Celá tá „obloha“ okolo toho je z tejto perspektívy málo dôležitá (N. napr. tvrdí, že si z našej svadby vôbec nepamätá, čo jedla). Výborné jedlo, tancovačka a ponorenie sa do našich zvykov však môžu najmä pri zmiešaných manželstvách vytvoriť skvelú atmosféru a pomôžu tak obom rodinám spoločne sa zabávať.

Po raz pierwszy przyjechałem do rodzinnego miasta N. położonego w pobliżu bałtyckiego wybrzeża dokładnie 9 lat temu. Zostałem wtedy zaproszony jako „+1“ na ślub przyjaciół N. Od tamtego czasu bawiłem się już na kilku polskich weselach, ostatnio w minioną sobotę. Na podstawie własnego doświadczenia stwierdzam, że polskie wesela różnią się od słowackich, jednakże zarówno jedne, jak i drugie są znakomite. Postaram się przedstawić temat w kilku punktach.

1. Jedzenie

Jedzenie to ważny element każdego wesela, pomaga zbudować dobrą atmosferę, ogranicza wpływ wypitego alkoholu, czasami też jest znakomitą próbką gastronomii danego regionu czy państwa. Pierwsza różnica polega na ilości jedzenia. Mam jednego dobrego przyjaciela (Słowaka), który lubi dobrze zjeść i w jedzeniu nie ma sobie równych. Gdy był na naszym polskim weselu, w pewnej chwili podszedł do mnie i mówi: „Słuchaj, oni chcą nas zabić tym jedzeniem!“ To całkiem dobre podsumowanie :). Po prostu jedzenie jest na stole zawsze; gdy zostanie zjedzone, braki szybko zostaną uzupełnione. Jeżeli chcecie wszystkiego posmakować, nie możecie się najeść do syta w czasie pierwszego posiłku i czekać na zimny bufet w późniejszych godzinach, który jest typowy na Słowacji. Można właściwie powiedzieć, że zimny bufet jest dostępny przez cały czas, uzupełniany o regularnie podawane dania na ciepło. Ostatnio podano w około dwugodzinnych odstępach czasu pieczonego prosiaka, wyśmienitą zupę pomidorową z kawałkami wołowiny, a około 2:00 klasykę - barszcz. Inną ciekawostką jest, że (przynajmniej w moim polskim regionie na północy) przysmaki na zimno serwuje się często w galarecie. Podobno robi się tak dlatego, by się nie wysuszyły (powiedziała teściowa). A ponieważ jesteśmy na wybrzeżu, ważnym składnikiem przekąsek na zimno są specjały z ryb - głównie ze śledzia, łososia i węgorza. Surówki też się tu znajdą, należy się tylko przygotować na wszędobylski koper :). Słowacki bufet zaczyna się zwykle później - na ostatnim słowackim weselu nawet się nie załapałem! - i choć jest równie pyszny, trwa najczęściej krócej. Pieczony prosiak też pojawia się dość często. No i, oczywiście, po północy przychodzi pora na mój ulubiony przysmak - kapustnicę. Na polskim weselu warto poczekać na barszcz, a na Słowacji właśnie na tę smaczną, gęstą zupę.

2. Muzyka i taniec

Bardzo mi się podoba, że na Słowacji ważną częścią muzyki weselnej są pieśni ludowe. Idealnie, gdy towarzyszą im instrumenty muzyczne takie jak cymbały, ale jeden akordeonista też zapewni dobrą zabawę. Po słowackim weselu mam zawsze wykrzyczany głos i wytańczone nogi! Na moich polskich weselach było zawsze minimum muzyki ludowej, a jeśli już się pojawiła, to w takim syntezatorowym wydaniu. Specyficzne dla polskich wesel jest tzw. disco polo, trudno to właściwie opisać, to takie syntezatorowe taneczne hity – no właśnie, przypomina mi to w jakimś stopniu muzykę z naszych stacji telewizyjnych ze szlagierami. Esencją weselnego disco polo, które poderwie większość gości do tańca, jest dla mnie to. Na Słowacji mamy repete hity (na podstawie znanego programu telewizyjnego Repete), które są często przeróbkami pieśni z pierwszej połowy ubiegłego wieku. Też bywają grane w karygodnych wersjach, ale ich oryginalne brzmienie jest według mnie całkiem dobre pod względem muzycznym. Tu znajdziecie przykład.

No a na ostatnim polskim weselu zaliczyłem też jeden 1st time! Po raz pierwszy tańczyłem poloneza, tradycyjny taniec polski, aktualnie wykonywany przede wszystkim na studniówkach, czyli imprezach podobnych do naszych stužkových. Lepiej późno niż wcale!

3. Tradycje

Tradycje weselne również łączą się często ze zwyczajami ludowymi, choć często przybierają zmienioną, nowoczesną formę. Parę młodą witamy chlebem i solą, kieliszki po szampanie żyją krótko w obu krajach, a młodzi muszą po sobie posprzątać :). Oczepiny, które widziałem, są jednak różne. W Polsce panna młoda zdejmuje welon, a pan młody muszkę – symbole panieństwa i kawalerstwa. Zdejmują je im często rodzice. Następnie wybiera się nową parę, tj. dwoje wolnych ludzi, którzy zgodnie z tradycją najszybciej wstąpią do związków małżeńskich. Panna młoda najczęściej rzuca za siebie welon, a pan młody z zasłoniętymi oczami wyznacza nowego właściciela swojej muchy. Na Słowacji oczepiny to cały obrzęd ze specjalnymi pięknymi pieśniami. Niezamężne panny często wchodzą na salę w specjalnym pochodzie oświetlone jedynie światłem świec, po czym następuje rytualne zdjęcie welonu z głowy panny młodej. Panna młoda zakłada czepiec i z panny staje się żoną. Pan młody tradycyjnie zakłada na głowę kapelusz. Często też wodzirej pyta pannę młodą, czy chce raczej zdjąć wianek czy zostać ścięta. Grozi jej przy tym siekierą, maczetą, a nawet piłą motorową :). Panna młoda najczęściej za trzecim razem daje się przekonać i ofiarowuje wianek zamiast głowy. Na Słowacji po tym obrzędzie panna młoda wraz z panem młodym wychodzą z sali, a gdy wracają, panna młoda nie ma już na sobie sukni ślubnej, ale inną suknię weselną. W Polsce jeszcze nigdy nie widziałem, by panna młoda się przebrała. Moja N. powiedziała mi, że ma na sobie suknię ślubną tylko raz w życiu i w żadnym wypadku nie zamierza skracać czasu, w którym ma ją na sobie :). No cóż, też racja…

Tak czy owak ślub zawsze wiąże się z ważną i piękną decyzją dwojga ludzi. Cała ta „otoczka” wokół niego jest z tej perspektywy mało ważna (N. np. twierdzi, że w ogóle nie pamięta, jakie jedzenie serwowaliśmy na naszym ślubie). Świetne jedzenie, tańce i zanurzenie się w naszych tradycjach mogą jednak, zwłaszcza w przypadku par mieszanych, stworzyć niezapomnianą atmosferę i pomóc obu rodzinom wspólnie się bawić.

Polska vs Słowacja

W dyskusji na fb pod ostatnim (styczniowym) postem autorstwa mojego męża padło pytanie o różnice między Polską a Słowacją. Czy już o nich kiedyś pisałam? W którym miejscu?

Szczerze przyznaję, przeczytawszy to pytanie, aż przetarłam oczy ze zdumienia (pozdrawiam serdecznie jego autorkę i dziękuję za inspirację do niniejszego posta :D). Jak to: gdzie piszę o różnicach? Przecież cały mój blog jest o różnicach! Przecież Słowacja to nie Polska i to jest generalnie jedna wielka różnica! ;) Gdy już trochę ochłonęłam z pierwszego szoku, zaczęłam się zastanawiać, jak to tak naprawdę z tymi różnicami jest. Dla mnie oczywiście, bo zdaję sobie sprawę, że samo życie na emigracji każdy człowiek może odbierać bardzo, bardzo różnie.

Wydaje mi się, że różnice dostrzegam znacznie wyraźniej. Bierze się to chyba stąd, że dobre rzeczy przyjmuję na zasadzie: „tak to powinno być”, „jest dobrze, czyli normalnie” i przykładam do nich mniejszą wagę niż do tych złych, które są „nie na miejscu”, są „do poprawki” i trzeba się z nimi jakoś zmierzyć. Stąd też mam często poczucie, że tych różnic jest znacznie więcej niż podobieństw. Może pomaga temu i to, że te faktycznie istniejące różnice są dość kluczowe?

1. Powierzchnia kraju i liczba ludności

W tym miejscu wystarczyłyby właściwie suche fakty (za Wikipedią):

Polska - 38 422 346 ludzi i 312 679 km² powierzchni

Słowacja - 5 445 802 ludzi i 49 035 km² powierzchni

Jakby się nie upierać – te liczby przekładają się na ogromną różnicę w postrzeganiu świata. Inaczej rozumiemy odległości, inaczej odbieramy, czym jest duże, a czym małe miasto, inaczej w tej przestrzeni widzimy siebie. Poza tym z liczbą ludności i powierzchnią kraju bezapelacyjnie wiąże się kwestia rynku. W Polsce już dużo większy i dużo lepszy wybór produktów, często wyraźnie tańszych. Banalny przykład – gdy wprowadzaliśmy się do naszego bratysławskiego mieszkania i potrzebowaliśmy mebli, dużo bardziej opłacało nam się kupić je w polskiej Ikei niż słowackiej. Przejazdy północ-południe mieliśmy i tak zaplanowane, więc ich kosztów nie traktowaliśmy jako nadprogramowych, a przy tej liczbie mebli, którą potrzebowaliśmy, zaoszczędziliśmy ponad 100 euro. A takich historii było już w naszym życiu więcej.

2. Język

No umówmy się – rodzina języków słowiańskich składa się z naprawdę wielu języków. Jasne – są pokrewne, jasne – jesteśmy w stanie się ich szybciej nauczyć, jasne – dzięki znajomości dwóch języków słowiańskich jeszcze lepiej rozumiemy nieznany nam trzeci, ALE… mimo wszystko to NIE są identyczne języki. I jeśli chodzi nam o to, żeby się „jakoś” dogadać, to oczywiście – bez większych problemów porozumiemy się jakoś w polsko-słowackiej rozmowie. Ale jeśli chcemy pomóc swojemu dziecku odrobić lekcje, w pracy zawodowej wykorzystywać ten drugi język nie tylko w mowie, ale i w piśmie, porozmawiać z osiemdziesięcioletnim dziadkiem swojego partnera o polityce, to NAPRAWDĘ nie wystarczy tylko ten nasz polski na Słowacji/słowacki w Polsce. Dodatkowo obcy język, choćby najbliższy i najlepiej znany, potrafi zmęczyć, potrafi sfrustrować. Nie cierpię tych chwil, gdy po miesiącu wakacji w Polsce wracam na Słowację i wszyscy wokół jakoś tak dziwnie mówią. Aha, po słowacku ;). Nie cierpię też, gdy po wielu miesiącach na Słowacji wracam do Polski, a w głowie mam same słowackie słówka. A już najbardziej nie znoszę oglądać olimpiady w słowackiej telewizji, bo mam wrażenie, że każda startująca zawodniczka pochodzi ze Słowacji (dla niewtajemniczonych: to przez to nieśmiertelne „-ova” dodawane do nazwiska KAŻDEJ kobiety ;)).

3. Charakter narodowy

To pojęcie bardzo pojemne i bardzo trudne do zdefiniowania. Poza tym bardzo mocno opiera się na generalizacji, a tu już zaczynamy stąpać po śliskim lodzie. Niemniej jednak jakbym tego punktu nie zatytułowała, różnice w podejściu do życia, do swojego kraju, do języka są wyraźnie odczuwalne. Wpływ na to wszystko ma chyba przede wszystkim historia naszych narodów i państw. Przykłady? Czechosłowacja nie istnieje od 1993 roku, ale na Słowacji wciąć pełno czeskich gazet w kioskach, filmów w telewizji, książek w księgarniach. Nie sądzę, żeby coś takiego mogło przejść w Polsce z jakimkolwiek sąsiednim słowiańskim językiem. Inna kwestia to święta narodowe, brak flag, prawie zupełny brak uroczystości poza państwowymi, społeczny marazm. Jak odczuwam tę różnicę jako Polka, pisałam już nie raz (tu i tu). A sposób postrzegania świata związany z miejscem zamieszkania? Słowacy są bardziej „wiejscy” niż „miejscy”, żyją w mniejszych miejscowościach i mam poczucie, że często są przez to bardziej otwarci, są bliżej drugiego człowieka, żyją jakby bardziej rodzinnie w swoich małych społecznościach, bardziej się angażują (ale to piszę ja, dziewczyna wychowana w milionowym Trójmieście i studiująca w Poznaniu, gdzie samych studentów było 100 000 :)).

4. Kuchnia

To, że Słowacy jedzą często na śniadanie kanapki i piją ciepłą herbatę, jak to bywa i w Polsce, nie znaczy jeszcze, że te nasze kuchnie są takie zbliżone :D. Najbardziej odczuwam to oczywiście w święta, gdy przed moim nosem stawia się kapustnicę ze śmietaną albo sałatkę cebulowo-ziemniaczaną, ale słynne bryndzowe haluszki to też niekoniecznie znany mi z Polski smak ;). Poza tym pojawia się tu ważna kwestia – pochodzę znad morza. M-O-R-Z-A. A nad morzem je się ryby :). Tego Słowacy już w ogóle nie mają (to, co można dostać w restauracji, to marna namiastka dań rybnych wychodzących spod ręki mojej mamy <3). Kuchnia jest oczywiście kwestią mocno regionalną, ale to, co rzuciło mi się w oczy na Słowacji, w skrócie wyglądałoby tak: dużo wędzonych serów, dużo kiełbas, zupełnie inne twarogi (straszliwie sypkie!), dużo fasoli i generalnie roślin strączkowych, maaało warzyw na obiad (prawie nie ma tu zwyczaju podawania do obiadu surówki), jeśli zupy, to raczej bardzo rzadkie, „zapchajbrzuchy” przed drugim daniem ;), dużo słodkich obiadów (w moim polskim domu w Wielki Piątek nie ma opcji, żeby zjeść na obiad ryż zapiekany z owocami albo chałkę z piekarnika z owocami i dżemem (jemy pulki i śledzie!), a na Słowacji to zupełnie normalne :)).

5. Morze vs góry

Znacie mnie :). Nie byłabym sobą, gdyby nie pojawił się ten punkt ;). To wcale nie ostatnia różnica, ale za to z mojego punktu widzenia niezwykle istotna. Cała rodzina mojego męża jest totalnie zbzikowana na punkcie gór. Tu wycieczka, tam wycieczka, tu relaks przy górskim wodospadzie, a tu ucieczka od świata w ciszę górskiego szlaku. Mój mąż z WIELKIM trudem przełyka fakt, że ja się na takie wycieczki absolutnie, ale to absolutnie nie piszę. Gdy tylko zostaję z dzieciakami na dłużej w Polsce, on już planuje z kim i w które słowackie góry pojechać. Chodzenie po górach to chyba słowacki sport narodowy :). A już na pewno najlepszy sposób na spędzenie weekendu ;). Gdy ja w odpowiedzi opowiadam o moich ukochanych kąpielach w polskim morzu, spotykam się zawsze z nieśmiertelnym: „Ale tam jest chyba za zimno na pływanie?” :D Moi drodzy, TO jest różnica nie do pogodzenia ;). Morze to nas raczej nigdy nie połączy ;).

Cóż, dotarliście ze mną do końca tych wynurzeń :). Nie sposób omówić wszystkie różnice, wiele skrywa się w takich drobiazgach dnia codziennego (np. dubbing vs lektor w telewizji ;)), niektóre trudno nazwać. Dostrzegam je jednak bardzo wyraźnie. Jak to ujął niedawno nasz dobry kolega: „Polacy – wy pieprzeni nacjonaliści” :D. I choć było to powiedziane z przymrużeniem oka (mam nadzieję!), to jednak ziarnko prawdy w tym jest :). Duma narodowa to nasza wielka zaleta i wielka słabość. I ja sobie z tą moją dumą z bycia Polką jakoś na tej Słowacji muszę radzić ;). Dzięki Bogu, że są też jednak podobieństwa! :)

Edynburg. Odrobina polskiego "nacjonalizmu" ;).

V diskusii na fb pod ostatným (januárovým) postom, ktorého autorom bol môj manžel, padla otázka o rozdieloch medzi Poľskom a Slovenskom. Písala som už o nich? Ak áno, kde?

Úprimne sa priznávam, že po prečítaní tej otázky som si až pretrela oči od prekvapenia (srdečne pozdravujem jej autorku a ďakujem za inšpiráciu k tomuto postu :D). Ako to: kde píšem o rozdieloch? Predsa celý môj blog je o rozdieloch! Predsa Slovensko nie je Poľsko a to je hneď jeden veľký rozdiel! ;) Keď som sa už otriasla z prvotného šoku, začala som premýšľať, ako to s tými rozdielmi v skutočnosti je. Samozrejme, ide o moje vnímanie, pretože je mi jasné, že život v inej krajine môže každý vnímať úplne inak.

Zdá sa mi, že rozdiely vnímam oveľa výraznejšie. Je to snáď spôsobené tým, že dobré veci vnímam štýlom „tak by to malo byť”, „je dobre, čiže je normálne” a pripisujem im menšiu pozornosť ako tým zlým, ktoré „nie sú v poriadku”, „treba ich zmeniť” či nejako „si s nimi poradiť”. Preto mám tiež často pocit, že rozdielov je oveľa viac ako podobností. Možno to zvýrazňuje aj skutočnosť, že rozdiely, ktoré existujú sú kľúčové.

1. Rozloha a počet obyvateľov

Na tomto mieste by snáď stačili aj suché fakty (podľa Wikipedie):

Poľsko - 38 422 346 obyvateľov a 312 679 km² rozlohy

Slovensko - 5 445 802 obyvateľov a 49 035 km² rozlohy

Akokoľvek sa na to pozeráme, tie čísla znamenajú obrovský rozdiel vo vnímaní sveta. Inak chápeme vzdialenosti, inak vnímame, čo je veľké a čo malé mesto, inak v tom priestore vidíme seba. Okrem toho, počet obyvateľov a rozloha sa automaticky odrážajú aj v otázke veľkosti trhu. V Poľsku je oveľa väčší a lepší sortiment výrobkov, často výrazne lacnejších. Banálny príklad – keď sme sa sťahovali do nášho bratislavského bytu a potrebovali sme nábytok, oveľa viac sa nám oplatilo kúpiť ho v poľskej IKEA ako v slovenskej. Cesty sever-juh sme mali naplánované, a tak sme tie dopravné náklady nevnímali ako nadbytočné, a pri tom objeme nábytku, ktorý sme potrebovali, sme ušetrili viac ako 100 euro. A takých príbehov bolo v našom živote viac.

2. Jazyk

Dohodnime sa najprv, že rodina slovanských jazykov má naozaj veľa členov. Jasné – sú príbuzné, jasné – sme schopní sa ich rýchlejšie naučiť, jasné – vďaka znalosti dvoch slovanských jazykov ešte lepšie rozumieme tretí, ALE... napriek všetkému to NIE sú identické jazyky. Pokiaľ ide iba o základné dorozumievanie, samozrejme, že sa bez väčších problémov dohodneme. Ale ak chceme pomôcť dieťaťu s domácou úlohou, ak chceme v práci použiť ten druhý jazyk nielen ústne, ale aj písomne, ak chceme hovoriť o politike s osemdesiatročným dedkom svojho partnera, SKUTOČNE nestačí iba naša slovenčina v Poľsku a poľština na Slovensku. Navyše, cudzí jazyk, akokoľvek blízky a dobre známy, dokáže unaviť a frustrovať. Neznášam tie chvíle, keď sa po mesiaci prázdnin v Poľsku vraciam na Slovensko a všetci okolo mňa tak zvláštne hovoria. Aha, po slovensky ;). Nemám rada, keď sa po mnohých mesiacoch na Slovensku vraciam do Poľska a v hlave mám samé slovenské slová. A celkom najviac neznášam sledovať olympiádu v slovenskej televízii, pretože mám pocit, že každá pretekárka na štarte je Slovenka (pre nováčikov: to kvôli nesmrteľnému „ová” pridávanému k priezvisku KAŽDEJ ženy ;)).

3. Národný charakter

Tento termín je veľmi obsiahly a ťažko definovateľný. Okrem toho, podporuje silné zovšeobecnenie, čiže začíname kráčať po tenkom ľade. Akokoľvek by som však nazvala tento bod, rozdiely v životnom štýle, vo vzťahu k vlastnej krajine a jazyku sú veľmi citeľné. Vplyv na to všetko má snáď predovšetkým rozdielna história našich národov a štátov. Príklady? Československo nefunguje od roku 1993, ale na Slovensku je stále v stánkoch plno českých magazínov, v televízii plno českých filmov a v kníhkupectvách plno českých kníh. Nemyslím si, že by také niečo bolo možné v Poľsku s akýmkoľvek slovanským susedom. Ďalej tu máme vzťah k štátnym sviatkom, žiadne vlajky, žiadne oslavy okrem štátom organizovaných, spoločenská apatia. Moje vnímanie tohto rozdielu ako Poľky som už opísala viackrát (tu aj tu). A spôsob vnímania sveta spojený s miestom pobytu? Slováci sú viac „vidiecki” ako „mestskí”, žijú v menších sídlach a mám pocit, že často sú vďaka tomu viac otvorení, sú bližšie k druhému človeku, žijú viac rodinne vo svojich malých komunitách, viac sa angažujú (ale píšem to ja, dievča, ktoré vyrástlo v miliónovom Trojmeste a študovalo v Poznani, kde len študentov bolo 100 000 :)).

4. Kuchyňa

To, že Slováci jedia na raňajky často obložený chlebík a pijú teplý čaj tak ako aj v Poľsku ešte neznamená, že sú naše kuchyne také blízke :D. Najviac to samozrejme pociťujem počas sviatkov, keď mám na tanieri kapustnicu so smotanou alebo cibuľovo-zemiakový šalát, hoci bryndzové halušky tiež v Poľsku veľmi nepoznáme ;). Okrem toho, je tu ešte jedna dôležitá vec – pochádzam od mora. M-O-R-A. A pri mori jedávame ryby :). To na Slovensku vôbec neplatí (to, čo môžete dostať v reštaurácii, je iba slabá náhrada za jedlá z rýb, ktorých autorkou je moja mama <3). Kuchyňa je samozrejme vec ovplyvnená regiónmi, ale to, čo mám pred očami, keď sa povie slovenská potravina, sú údené syry, klobásy, úplne iné tvarohy (strašne sypké), veľa fazule a strukovín vo všeobecnosti, mááálo zeleniny k hlavným jedlám (takmer neexistuje zvyk podávania zeleninového šalátu k hlavnému jedlu), a ak sú polievky, tak skôr veľmi riedke podávané pred druhým jedlom ;), veľa sladkých obedov (v mojom poľskom dome na Veľký Piatok nemožno zjesť na obed ryžový nákyp alebo žemľovku, jeme varené zemiaky so sleďom... na Slovensku je to úplne normálne :)).

5. More vs. hory

Poznáte ma :). Nebola by som to ja, keby sa neobjavil tento bod ;). Nie je to posledný rozdiel, ale z môjho pohľadu je veľmi dôležitý. Celá rodina môjho muža je fanúšikom hôr. Tu výlet, tam výlet, tu oddych pod horským vodopádom, tam útek od sveta do ticha lesného chodníka. Môj manžel VEĽMI ŤAŽKO prehĺta fakt, že ja absolútne nie som na také výlety. Keď zostávam s deťmi dlhšie v Poľsku, on už plánuje s kým a do ktorých slovenských hôr pôjde. Horská turistika je snáď slovenský národný šport :). Alebo minimálne najlepší spôsob na strávenie víkendu ;). Keď v rámci odpovede spomínam moje milované kúpanie v poľskom mori, stretávam sa s nesmrteľným „Ale tam je snáď príliš chladno na kúpanie!” :). Moji drahí, TO je rozdiel, ktorý sa nedá prekonať ;). More nás nikdy nespojí ;).

Tak a sme na konci týchto mojich myšlienok :). Nedá sa popísať všetky rozdiely, veľa z nich sa skrýva v každodenných drobnostiach (napr. dabing vs. lektor v televízii :)), niektoré sa ťažko nazývajú. Vnímam ich však veľmi výrazne. Ako to nedávno okomentoval náš dobrý kamarát: „Poliaci – vy zasraní nacionalisti” :D. A hoci to bolo povedané zo žartu (aspoň dúfam!), je v tom zrnko pravdy :). Národná hrdosť je naša veľká sila i slabina zároveň. A ja si s tou hrdosťou z poľskosti musím na Slovensku akosi poradiť ;). Vďakabohu, že niektoré veci sú aj podobné! :)

12 < 20 < 100

W grudniu przeczytałam niesamowicie inspirujący artykuł o… śmieciach. Dobrze widzicie. O śmieciach. I temat siedzi we mnie do dzisiaj. Wiedzieliście, że poziom recyklingu wynosi na Słowacji 12%? A w Polsce 20%? To raczej wstydliwe liczby niż chwalebne. I choć może się wydawać, że segregowanie śmieci to mało polsko-słowacka kwestia, podobieństwo tych wyników przekonało mnie, że i na moim blogu znajdzie się dla niej miejsce.

Żebyśmy się dobrze zrozumieli – nie chcę tu pisać o statystykach. Każdy z nas może je sobie bez problemu sam wyszukać. Chcę napisać o sobie i mojej rodzinie. Nie jestem ekspertem, nie mam w domu małego wiaderka na śmieci, którego zawartość wyrzucam tylko raz na tydzień, nie mam na balkonie kompostownika. Ale… lubię wiedzieć, i uczyć się, i udoskonalać. I widzę w tym sens.

Po co to ten cały recykling? Odpowiedź najbardziej banalna, a zarazem najbardziej prawdziwa jest taka, że zależy mi na dobru mojej rodziny. A dobro mojej rodziny wiąże się z okolicą, w której żyjemy, z państwem, w którym mieszkamy, z planetą, na której jesteśmy. To bardzo proste – im jest mniej śmieci, tym żyjemy zdrowiej, czyściej i przyjemniej. Do mnie to trafia.

Nie segregujemy w domu wszystkiego, bo nie wszystko umiemy i nie na wszystko jesteśmy gotowi (np. na dżdżownice w kompostowniku ;)). Ale staramy się segregować jak najwięcej. W jednym poście (ooo tym) wspominałam, jak pojechaliśmy do Czech po jeden regał do naszej kuchni. To nie była pełna prawda. Otóż pojechaliśmy po regał i 3 wielkie kosze do segregowania odpadów. I tak w naszej kuchni znajduje się pojemnik na plastik i metal, na szkło i na papier. Wiecie, jaką dumą i radością napełnił mnie fakt, że je kupiliśmy? Możecie więc sobie wyobrazić, jaką frajdę sprawa mi widok mojej córki, która nie wyrzuca śmieci bezrefleksyjnie do ogólnego kosza, ale albo spyta, gdzie ma je wyrzucić, albo od razu wie, że ta butelka powinna się znaleźć w plastikach, a ten słoik idzie do szkła. Dla mnie rewelacja. Bo ja w wieku 4 lat nie miałam pojęcia, że istnieje w ogóle coś takiego jak recykling ;). Temat sortowania śmieci pojawił się w moim rodzinnym domu dużo później, choć miałam to szczęście, że poznałam go jeszcze jako nastolatka. Ale nie specjalnie się tym wtedy przejmowałam. Gdy zobaczyłam, ile odpadów poddaje się recyklingowi u moich teściów, pomyślałam, że to jednak lekka przesada (kochani teściowie, wybaczcie ;)). A dziś widzę, że to naprawdę ma sens. Bo mnóstwo rzeczy może dostać drugie życie, w takiej czy innej formie (nie, wysypisko śmieci to NIE jest drugie życie ;)). A wiecie co w tym wszystkim jest najlepsze? Że to przecież wcale nie jest takie trudne, skoro już 4-letnie dziecko wie, o co chodzi :).

Wiem jednak, że nie mogę spocząć na laurach. Dużo mam jeszcze do poprawienia w naszym domu. O tym kompostowniku, choć to brzmi jak czyste wariactwo, myślę zupełnie serio :). To samo kwestia wyrzucania starego oleju czy kupowanie w sklepie bez miliona siatek i siateczek (choć chodzę na zakupy z płóciennymi torbami). Czego mi brakuje? Brakuje mi informacji. Pewnie dlatego tak mnie olśnił ten wspomniany we wstępie artykuł. Brakuje mi dużej tabliczki, że tu, na naszej stacji benzynowej, przyjmujemy zużyty olej. Brakuje mi kosza w aptece na zużyte lekarstwa (w Polsce taki widziałam, na Słowacji nie). Brakuje mi wyraźnego napisu przy ladzie, że w tym sklepie przyjmuje się zużyte baterie. Szkoda, że w naszych krajach ciągle nam wszystkim nie dość zależy. Że wydaje nam się to mało ważne. Że „nas to nie dotyczy”. Albo skoro inni tego nie robią, to po co my się mamy starać. Ja się staram dla siebie i moich dzieciaków, a wy?

Na sam koniec odrobina prywaty niezwiązana z tematem. Moją córkę czeka w poniedziałek operacja. Nie jest to bardzo poważna sprawa, ale mała będzie pod narkozą. Trzymajcie za nas kciuki.

V decembri som si prečítala neuveriteľné inšpiratívny článok o... smetiach. Vidíte dobre. O smetiach. A tá téma ma drží dodnes. Vedeli ste, že úroveň recyklácie na Slovensku dosahuje 12%? A v Poľsku 20%? Sú to skôr zahanbujúce ako chvályhodné čísla. A hoci sa môže zdať, že separovanie odpadu nie je veľmi poľsko-slovenská otázka, podobné hodnoty tých výsledkov ma presvedčili, že aj na mojom blogu sa pre ňu nájde priestor.

Aby sme si dobre rozumeli – nechcem tu písať o štatistikách. Každý z nás si ich môže bez problémov vyhľadať. Chcem napísať o sebe a svojej rodine. Nie som expert, nemám doma malé vedierko na smeti, ktorého obsah vyhadzujem len raz za týždeň, nemám na balkóne kompostér. Ale... chcem o tom vedieť, učiť sa a zdokonaľovať. A vidím v tom zmysel.

Na čo je celá tá recyklácia? Najbanálnejšia a zároveň najpravdivejšia odpoveď je tá, že mi záleží na dobre mojej rodiny. A dobro mojej rodiny sa spája s okolím, v ktorom žijeme, s krajinou, v ktorej bývame, s planétou, na ktorej sme. Je to veľmi jednoduché – čím menej smetí, tým zdravšie, čistejšie a príjemnejšie žijeme. Mňa to takto oslovuje.

Neseparujeme doma všetko, lebo všetko separovať nevieme a ani nie sme na všetko pripravení (napríklad na dážďovky v kompostéri ;)). Ale snažíme sa čo najviac. V jednom príspevku (v tomto) som spomínala, ako sme šli do Česka po jeden regál do našej kuchyne. Nebola to celá pravda. Šli sme po regál a 3 veľké nádoby na separovanie odpadu. A tak sa v našej kuchyni nachádzajú nádoby na plasty a kovy, na sklo a na papier. Viete, aká som bola hrdá a rada z toho, že sme ich kúpili? Môžete si teda predstaviť, akú radosť mi robí pohľad na moju dcéru, ktorá nevyhadzuje bez rozmýšľania smeti do komunálneho odpadu, ale alebo sa opýta, kam ich má hodiť, alebo už sama vie, že táto fľaška má ísť do plastov a táto nádobka do skla. Pre mňa je to úžasné. Lebo ja som vo veku 4 rokov netušila, že existuje niečo také ako recyklácia ;). Téma separovania smetí prišla k nám domov oveľa neskôr, hoci mala som to šťastie, že som sa s ňou oboznámila ešte ako tínedžerka. Nejako zvlášť ma to však vtedy nezaujímalo. Keď som videla, koľko smetí sa separuje u mojich svokrovcov, pomyslela som si, že je to predsa len trochu prehnané (milí svokrovci, odpusťte ;)). Ale dnes vidím, že je to naozaj zmysluplné. Pretože mnoho vecí môže dostať druhý život v takej či onakej forme (nie, skládkovanie NIE je druhý život ;)). A viete, čo je na tom všetkom najlepšie? Že to predsa vôbec nie je také ťažké, keď už 4-ročné dieťa vie, o čo ide :).

Viem však, že nemôžem zaspať na vavrínoch. U nás doma sa môžeme ešte v mnohých veciach zlepšiť. O tom kompostéri, hoci to znie ako čisté šialenstvo, premýšľam úplne vážne :). Takisto premýšľam nad vyhadzovaním starého oleja či nakupovaním v obchode bez milióna vreciek a vrecúšok (hoci chodievam na nákupy s plátennými taškami). Čo mi chýba? Chýbajú mi informácie. Preto ma zrejme tak osvietil ten článok spomínaný na začiatku. Chýba mi tabuľka s oznamom, že tu, na našej čerpacej stanici, prijímame použitý olej. V lekárni mi chýba nádoba na použité lieky (v Poľsku som také videla, na Slovensku nie). Pri pokladni mi chýba jasná informácia o tom, že tu možno vyhodiť použité batérie. Škoda, že v našich krajinách nám všetkým na tom nie dosť záleží. Že „sa nás to netýka”. Alebo, keď to nerobia iní, prečo by sme sa my mali snažiť. Ja sa snažím kvôli sebe a mojim deťom, a vy?

Celkom na koniec omrvinka súkromia, nesúvisiaca s témou. Moju dcéru v pondelok čaká operácia. Nie je to nič vážne, ale bude v narkóze. Držte nám palce.