Sztorm / Búrka

No to piszę ten wstęp po raz milion siedemset tysięcy dziewięćset sześćdziesiąty czwarty (i ostatni). Marzec. Przyjazd mamy. Dzieciaki lekko przeziębione. Pierwsze poważne ataki alergii u DJ. tej wiosny. Egzamin M. z polskiego na poziomie C1 w Krakowie (duma!). I trach. Koronawirus w Polsce. Koronawirus na Słowacji. #zostanwdomu, #zostandoma. Zamknięte szkoły. Kwarantanna. I wszystko, co znaliśmy, się nagle rozsypało.

Pierwsze odczucia? Niedowierzanie, oczekiwanie na rozwój wypadków, względny spokój mimo wszystko. A potem? Powoli wszystko zaczęło do mnie docierać – że część domowników znajduje się w grupie ryzyka, że moja mama, która miała zaplanowany lot powrotny na 24 marca, właściwie u nas utknęła i to bez zapasu lekarstw, że jestem w domu z trójką małych dzieci w różnym wieku, o różnych charakterach i różnych potrzebach, że pierwszy raz spędzimy Wielkanoc w Bratysławie i nie wiadomo, jak długo nie spotkamy się z polską i słowacką rodziną, że mój kraj zamknął granice, a ja jestem po ich drugiej stronie… Te i wiele innych myśli przewaliło się gigantyczną falą przez moją głowę. Przez moment czułam się bliska utonięcia.

Ale? Ale mam ogromne szczęście w tym całym nieszczęściu, które dotyka naszego świata. W naszym domu, na tych naszych siedemdziesięciu paru metrach z balkonem w te (obecnie) sześć osób kochamy się, lubimy, umiemy żyć zgodnie, mimo że siedzimy na kupie (żeby nie było – to nie tak, że ani trochę się nie kłócimy, ale w największych kłopotach zawsze trzymamy sztamę). Mamy co jeść, mamy pracę (choć ja, ze względu na dzieci i częściowe home office mojego męża, z niektórych zleceń muszę rezygnować), dzięki olbrzymiej pomocy mojej mamy jesteśmy w stanie zarówno prowadzić dom, jak i zapanować nad trójką dzieci i odpowiedzieć na ich potrzeby wsparcia, bliskości, edukacji, zabawy, ruchu, odpoczynku… Mam wspaniałych teściów, którzy nas kochają, tęsknią i pomagają, jak mogą (np. wysyłając nam do Bratysławy niedzielne ciasto :)). Mamy życzliwych nauczycieli szkolnych i przedszkolnych, którzy pomagają nam dobrze zorganizować dzieciom czas, troskliwego nauczyciela fortepianu, który wysyła MN. filmy wideo przedstawiające konkretne techniki gry, nad którymi mała może w domu pracować. Mamy pediatrę, która bez mrugnięcia okiem wypisała nam wszystkie potrzebne e-recepty, trafiliśmy na dermatolog, która nie zostawiła nas w potrzebie i gdy odwołała wizytę, na którą czekaliśmy od miesiąca, zaproponowała chociaż wideokonsultację i wypisała leki. Do tego mieszkamy w mieście, które zamknęło szkoły jako pierwsze na Słowacji (już 9 marca), prowadzi intensywną politykę informacyjną i wprowadza szereg działań prewencyjnych, dzięki czemu czuję się po prostu bezpieczniej. W ogóle to „bycie razem w kryzysie” silnie tu w moim otoczeniu na Słowacji wybrzmiewa. Fakt, że całą Słowację zalało maseczkowe pospolite ruszenie, że pani prezydent i cały parlament dają przykład, jest dla mnie budujący (i tak, wiem już z fanpejdża niniejszego bloga, że temat maseczek jest kontrowersyjny, ale ja jestem bardzo za). A że jestem osobą wierzącą, śledzę też poczynania Kościoła. Kościół na Słowacji bez zbędnych dyskusji poparł we wszystkim rząd, od razu rozpoczął akcję informacyjną, zalecał pozostanie w domach, wspierał odkrywanie w rodzinach tych maleńkich domowych kościołów, tworzenie w tych małych wspólnotach przestrzeni do wspólnej modlitwy, dostrzeganie Boga w codziennym życiu i podtrzymywanie nadziei.

Zatem ja tej nadziei nie tracę. Mimo wszystkich przeciwności, które spotykają moją rodzinę, mimo wielu dramatów, które przeżywają moi przyjaciele i dalsi znajomi, mimo tragedii, która spotyka teraz tylu ludzi w tylu krajach na całym świecie. Nie tracę nadziei, choć zdaję sobie sprawę, że nic już nie będzie takie samo. Ale przetrwamy to. Tylko bądźmy razem.

20 marca, nasze drugie i ostatnie wspólne wyjście na dwór, dzień po zakończeniu oficjalnej kwarantanny domowej.

Codzienny rozkład jazdy, bez którego byliśmy wszyscy niczym dzieci we mgle (pismo obrazkowe dla DJ.).

Słowacka rzeczywistość - codzienny program edukacyjny dla dzieci i prowadząca w maseczce.

Nasze typowe wyjście na dwór, czyli wiosenny balkoning :) (tylko obecność M. jest nietypowa).

Píšem tento úvod už po miliónty sedemtisíci deväťstošesťdesiatyštvrtý (a posledný) raz. Marec. Príjazd mamy. Deti ľahko prechladnuté. Prvé vážnejšie útoky alergia na DJ tejto jari. Skúška M. z poľštiny na úrovni C1 v Krakove (hrdosť!). A bum. Koronavírus v Poľsku. Koronavírus na Slovensku. #zostanwdomu, #zostandoma. Zavreté školy. Karanténa. A všetko, čo sme poznali, sa zrazu zosypalo.

Prvé pocity? Neschopnosť uveriť tomu všetkému, očakávanie na vývoj udalostí, napriek všetkému však relatívny pokoj. A potom? Pomaly mi začalo všetko dochádzať – že časť z obyvateľov nášho bytu je v skupine rizika, že moja mama, ktorá mala naplánovaný let naspäť na 24.3. u nás vlastne uviazla, na dôvažok bez zásoby liekov, že som doma s tromi malými deťmi v rôznom veku, s rôznymi povahami a potrebami, že prvý raz strávime Veľkú Noc v Bratislave a nie je jasné, koľko času prejde, kým sa stretneme s poľskou a slovenskou rodinou, že moja vlasť zatvorila hranice a ja som na ich druhej strane... Tie a mnoho iných myšlienok sa prevalili ako obrovská vlna mojou hlavou. Na chvíľu sa mi zdalo, že sa v tom utopím.

Ale? Ale mám obrovské šťastie v tom celom nešťastí, ktoré sa dotýka nášho sveta. V našom byte, na tých plus-mínus sedemdesiatich metroch s balkónom sa my šiesti (momentálny počet) ľúbime, máme radi, dokážeme žiť v zhode, napriek tomu že sme stále pokope (teda, nie je to celkom tak, že sa vôbec nehádame, ale pri najväčších problémoch vždy držíme spolu). Máme čo jesť, máme prácu (hoci ja som s ohľadom na deti a čiastočný home office môjho muža musela niekoľko objednávok odmietnuť), vďaka obrovskej pomoci mojej mamy sme schopní udržiavať domácnosť aj zvládnuť tri deti a naplniť ich potreby podpory, blízkosti, vzdelávania, zábavy, pohybu, odpočinku... Mám skvelých svokrovcov, ktorí nás ľúbia, cnie sa im za nami a pomáhajú nám, ako len môžu (napr. posielajú do Bratislavy nedeľné koláče :)). Máme žičlivých učiteľov v škole i škôlke, ktorí nám pomáhajú dobre zorganizovať deťom čas, starostlivého učiteľa hry na klavíri, ktorý posiela MN videá s ukážkami konkrétnych techník hry, s ktorými môžeme doma pracovať. Máme detskú lekárku, ktorá nám bez mihnutia oka vypísala všetky potrebné lieky elektronicky, našli sme dermatologičku, ktorá nás nenechala bez pomoci a keď musela odvolať návštevu, na ktorú sme čakali vyše mesiaca, ponúkla nám aspoň videokonzultáciu a vypísala lieky. K tomu všetkému bývame v meste, ktoré zavrelo školy ako prvé na Slovensku (už 9. marca), vedie intenzívnu informačnú politiku a zavádza celý rad preventívnych opatrení, vďaka čomu sa jednoducho cítim bezpečnejšie. Celkovo to heslo „byť spolu v čase krízy” v mojom okolí na Slovensku znie veľmi silno. Ten fakt, že celé Slovensko zaplavilo rúškové hnutie, že pani prezidentka a celý parlament sú príkladmi, je pre mňa inšpiráciou (áno, viem už z facebookovej stránky blogu, že téma rúšok je kontroverzná, ale ja som určite za). No a keďže som veriaca, sledujem tiež, ako sa správa cirkev. Katolícka cirkev na Slovensku bez zbytočných diskusií vo všetkom podporila vládu, okamžite začala s informačnou akciou, odporučila prebývanie v domácnostiach, podporila, aby každý našiel vo svojej rodine malú domácu cirkev a aby v nich vznikol priestor na spoločnú modlitbu, vnímanie Boha v každodennom živote a udržiavanie nádeje.

Tú nádej teda nestrácam. Napriek všetkým ťažkostiam, ktorým čelí moja rodina, mnohým problémom, ktoré prežívajú moji priatelia a známi, napriek tragédiám, ktoré zakúša toľko ľudí v toľkých krajinách na celom svete. Nestrácam nádej, hoci si uvedomujem, že nič už nebude ako predtým. Ale podarí sa nám cez to prejsť. Len v tom buďme spolu.

Rozšírenie identity / Rozszerzenie tożsamości

Až kým som nestretol N., bol som v Poľsku najďalej v Zakopanom. Na trhovisku. Preto som ho vnímal najmä cez kakofóniu hlasov, hrubé kožuchy, výborné slané syry, vŕzgajúce pod zubami ako nenaolejované dvere a svoj prvý oblek v živote, kúpený práve na trhovisku, ktorý som dostal na birmovku spolu so svetlozelenou košeľou a kravatou. Zabávam sa pri spomienke na predajcu, ktorý pred nami zapálil koženú bundu, aby dokázal, že je fakt z kože. No a ešte jedno sklamané očakávanie: kúpili sme tam s rodičmi anténu a ja som bol presvedčený, že budeme „chytať“ české kanály, dokonca som si naštudoval program. Pamäť s nami niekedy hrá rôzne fígle – asi nikdy nezabudnem, že na druhý deň mal byť futbalový zápas tímu Kaučuk Opava :D, ktorý som však nepozeral, lebo anténa ma do Čiech nikdy nepreniesla.

Teraz vnímam Poľsko celkom inak. Naozaj platí, že výborným spôsobom na odbúravanie predsudkov a vzdelávanie je cestovanie. Čo najautentickejší dotyk s iným človekom, inou krajinou. Pre mňa, platonického pútnika po turistických mapách, je dôležitý aj ten fyzický dotyk s krajinou a mestami, snažím sa vnímať všetkými zmyslami. Z auta/vlaku: nekonečné polia, v diaľke zlovestné komíny Bełchatowa, brezové háje. Z taniera: záplava chutí, prekvapujúce kombinácie, smažené slede v octe, slivky v octe (!), domáca, láskavá kuchyňa poľskej mamy. Z vlastnej skúsenosti pešiaka: hrdé mestá, zelené, dych histórie na každom kroku, niekedy až prihorúci, no pre mňa vťahujúci ako vír. Pamätám si prvé kroky v poznanskej katedrále, taký malý v tých stáročných múroch, a pod mojimi nohami starí vládcovia. Dotyk literatúry a jazyka, postupné prenikanie, ktoré sa nikdy neskončí, dobrodružstvo myslenia, príbeh vnímania. A ešte dejinné, sociálne a kultúrne kontexty, koktejl krívd, výslní, dobrých i horších rozhodnutí, tvoriaci a ovplyvňujúci národný charakter, ktorý síce vôbec neexistuje, ale pohansky v neho veriť nám nik nezabráni. Všetko to smerujúce k postupnému identifikovaniu sa; v skratke: – je to nové -> je to známe -> je to blízke -> je to moje, som to ja.

Dá sa mať viac ako jednu vlasť, viac ako jedno miesto, ktoré voláme domovom? Kde nám všetky zmysly našepkávajú, že tu, TU si doma, tu zlož svoje starosti, tu sú tie „ruky, na ktorých smieš plakať“? Vnímam spev slovenských piesní ako elektrizujúci, ten prúd prechádza všetkými údmi môjho tela, až mi vyrazí slzy v očiach. Takisto sa cítim pri počúvaní čarodejníka Chopina, keď búrlivo i nežne vyjadruje svoju lásku k vlasti, domovu, ktorý je tak ďaleko. Mám prešliapané snáď všetky ulice v mestečku na pobreží, odkiaľ N. pochádza, s kočiarmi aj bez. Ako Elánius z Terryho Pratchetta, ktorý spoznal svoje mesto nohami, aj moje už vedia, aké podložie ich čaká minimálne v štyroch miestach v dvoch krajinách. Aj sny mám viacjazyčné, aj domy a domovy sa v nich striedajú. Stačí malý moment „naskočenia do správneho módu“ a orientujem sa v nich aj potme.

To prvé stretnutie s N., v Poznani, bolo pred desiatimi rokmi. Ja som sa otvoril všetkými zmyslami nielen na ňu, ale aj na jej kontext. Prijal som ho a stále prijímam, napĺňam sa ním a v istom momente to všetko začalo byť čoraz bližšie, začalo byť moje. Neoddeliteľné, súčasť mojej identity. Som v nej doma, som to ja.

Fot.: Adam Małecki, Maleckiart

Dopóki nie poznałem N., najdalej w Polsce byłem w Zakopanem. Na targowisku. Dlatego postrzegałem Polskę przede wszystkim przez kakofonię dźwięków, grube kożuchy, znakomite słone sery, chrzęszczące pod zębami niczym nienaoliwione drzwi, oraz mój pierwszy w życiu garnitur, kupiony właśnie na targowisku, który dostałem na bierzmowanie wraz z jasnozieloną koszulą i krawatem. Uśmiecham się na wspomnienie sprzedawcy, który na naszych oczach podpalił skórzaną kurtkę, by udowodnić, że jest ona z prawdziwej skóry. No i jeszcze jedno rozczarowanie: kupiliśmy tam z rodzicami antenę, a ja byłem przekonany, że dzięki niej „złapiemy” czeskie kanały, dlatego nawet przejrzałem ich program. Pamięć potrafi czasem płatać figle – chyba nigdy nie zapomnę, że nazajutrz miała się odbyć transmisja z meczu piłkarskiego drużyny Kaučuk Opava :D, której jednak nie było mi dane obejrzeć, bo antena nigdy mnie do Czech nie przeniosła.

Teraz odbieram Polskę zupełnie inaczej. Jest sporo prawdy w twierdzeniu, że podróże są doskonałym sposobem na ograniczenie uprzedzeń i edukację. Pozwalają na autentycznie głęboki kontakt z innym człowiekiem, innym krajem. Dla mnie, platonicznego wędrowca po mapach świata, ważny jest też ten fizyczny kontakt z krajem i miastami, staram się poznawać otoczenie wszystkimi zmysłami. Z okien samochodu/pociągu: niekończące się pola, w oddali złowieszcze kominy Bełchatowa, laski brzozowe. Z talerza: zalew smaków, zaskakujące połączenia, śledzie smażone w occie, śliwki w occie (!), domowa, pełna miłości kuchnia polskiej mamy. Z własnego doświadczenia piechura: dumne miasta, zielone, oddech historii na każdym kroku, czasem zbyt gorący, ale wciągający mnie niczym wir. Pamiętam moje pierwsze kroki po katedrze poznańskiej, taki mały w tych prastarych murach, a pod moimi nogami dawni władcy. Kontakt z literaturą i językiem, stopniowe przenikanie, które się nigdy nie skończy, przygoda myślenia, doświadczenie postrzegania. A jeszcze konteksty historyczne, społeczne i kulturowe, koktajl krzywd, momentów chwały, dobrych i mniej trafnych decyzji, kształtujący i wpływający na charakter narodowy, który wprawdzie nie istnieje, ale pogańskiej wiary w niego nam nikt nie zabroni. Wszystko to prowadzi do stopniowego utożsamienia się; innymi słowy: coś nowego -> coś znanego -> coś bliskiego -> coś mojego, jestem w tym ja sam.

Czy można mieć więcej niż jedną ojczyznę, więcej niż jedno miasto, które nazywamy domem? W którym wszystkie zmysły podpowiadają, że tu, TU jesteś w domu, tu możesz przyjść ze swoim zmartwieniem, tu są te „ramiona, w których możesz się wypłakać”? Gd słyszę słowackie pieśni, całe moje ciało przenika prąd, wyciskając z moich oczu łzy. Podobne uczucia towarzyszą mi przy słuchaniu czarodzieja Chopina, gdy burzliwie i czule wyraża swoją miłość do ojczyzny, domu, który jest tak daleko. Przeszedłem chyba wszystkie ulice w miasteczku na Wybrzeżu, z którego pochodzi N., z wózkiem i bez. Niczym Sam Vimes Terry’ego Pratchetta, który poznał swoje miasto nogami, i moje już wiedzą, jakiego podłoża mogą się spodziewać w minimum czterech miejscach w dwóch krajach. Nawet śnię w więcej niż jednym języku, a domy w moich snach się swobodnie zmieniają. Wystarczy tylko „przełączyć się na odpowiedni tryb” i orientuję się w kolejnych wnętrzach nawet po ciemku.

To pierwsze spotkanie z N., w Poznaniu, miało miejsce dziesięć lat temu. Otworzyłem się wtedy wszystkimi zmysłami nie tylko na nią, ale też na towarzyszący jej kontekst. Przyjąłem go i stale przyjmuję, pozwoliłem mu się wypełnić, aż w pewnym momencie wszystko zaczęło być coraz bliższe, zaczęło być moje. Nierozerwalna część mojej tożsamości. To mój dom, to jestem ja.

Ancymon a sprawa polska / Huncút a poľský prípad

Kiepsko zaczęłam nowy rok. Dopadło mnie okropne zapalenie zęba, wylądowałam na antybiotyku, miałam w trybie pilnym usuniętą ósemkę (pożegnałam się z nią już 3 stycznia), w związku z czym musieliśmy przesunąć termin naszego powrotu na Słowację i rozregulowały się wszystkie nasze plany. Żyć – nie umierać! ;) Tymczasem miesiąc się kończy, zbliżają się moje kolejne urodziny, już 14 lutego czeka mnie niezwykle romantyczne wydarzenie, czyli zabieg usunięcia następnej ósemki (tym razem wolę dmuchać na zimne), a we mnie tli się nutka optymizmu.

Generalnie jeśli spytać o to mojego męża, to pewnie uzna, że jestem ostatnią osobą, którą można posądzać o optymizm, a jednak! Stopniowo zaczynam patrzeć w przyszłość z nadzieją i towarzyszy mi przekonanie, że wszystko się w końcu dobrze ułoży. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest… moje środkowe dziecko.

Zanim jednak przejdę do DJ., muszę jeszcze napisać słowo o mojej najstarszej córce, jest to bowiem niezbędne do dokładnego wyjaśnienia całej sprawy. Nie wiem, czy kiedykolwiek na łamach tego bloga wyraziłam to tak jasno, niemniej jednak być może zdążyliście się już zorientować, że moja pierworodna córka należy jeśli nie do dzieci wybitnych, to przynajmniej wyróżniających się. Szybko zaczęła mówić całymi zdaniami, przed trzecim rokiem życia wymawiała już wyraźnie wszystkie litery, w tym częstą zmorę wieku dziecięcego – „r”, płynnie czytała w obu językach już w wieku niespełna 5 lat i generalnie nie brak jej talentów. Gdy czyta po słowacku, brzmi jak czysta Słowaczka, gdy czyta po polsku – jak czysta Polka.

Jak na tym tle wypada potomek nr 2? Ten jest zupełnie inny niż jego starsza siostra. Jest absolutnie cudownym ancymonem, też posiada wiele talentów, szczególnie zachwyca mnie swoją muzykalnością, jednak… talentami oratorskimi póki co nie grzeszy. Późno zaczął mówić, mimo skończonych 4 lat ciągle kilku liter nie potrafi wymówić poprawnie (choć przed 2 dniami opanował „W”!), na dodatek rozdzielanie języków ewidentnie dłuuugo u niego nie grało. To tak w wielkim skrócie.

Nie zrozumcie mnie źle, przy trójce dzieci zyskałam już trochę doświadczenia, więc zasadniczo staram się im towarzyszyć bez nakładania na nie zbędnych oczekiwań, bo każde rozwija się w swoim czasie i zgodnie ze swoim charakterem. Niemniej jednak szczególnie swoiste niezrozumienie przez DJ. faktu, że czasem należy przełączyć się na język polski, napawało mnie niepokojem. Z jednej strony chciałam zapewnić mu czas niezbędny do dojrzewania do dwujęzyczności, z drugiej – zwyczajnie się bałam. MN. mieszkała przez jakiś czas w Polsce, a DJ. całe swoje dotychczasowe życie spędził na Słowacji. A co, jeśli jednak moja konsekwencja w mówieniu po polsku mu nie wystarczy w obliczu tego naporu języka słowackiego? A co, jeśli jego wolniejszy niż u siostry rozwój sprawi, że nie rozdzieli języków? A co, jeśli jego odrobinę hultajska natura przyczyni się do odrzucenia języka mamy na zasadzie „nie, bo nie”? Oj, nie było mi łatwo z tymi myślami… Z nikim się nimi nie dzieliłam, nie chciałam podsycać własnych strachów, jednak momentami trudno mi było nad nimi zapanować. Wprawdzie każde dziecko to inna historia i DJ. nie jest swoją siostrą (zresztą wcale bym nie chciała, żeby był :)) – ale nie byłam przekonana, że jestem gotowa na to, że wszystko, co tak dobrze sprawdziło się w przypadku MN., może wyglądać zupełnie inaczej u DJ.

Tymczasem ostatnie tygodnie, może miesiące zaczęły przynosić coraz większe promyki nadziei. Nagle dostrzegłam w oczach DJ. błysk zrozumienia, zaczął mówić chętniej i więcej, zaczął rozróżniać, że inaczej powinien rozmawiać z babcią słowacką, a inaczej z polską. Podjął wreszcie wysiłek, by swoje wypowiedzi dostosowywać do rozmówcy, „zaskoczył” i ewidentnie chce z Polakami rozmawiać po polsku, a ze Słowakami po słowacku. Odetchnęłam z ulgą. Cały czas lepiej radzi sobie po słowacku i w zabawach z rodzeństwem chętniej sięga właśnie po język taty, ale gdy MN. inicjuje zabawę po polsku, bez problemu wchodzi w ten układ. Kolejny raz przekonałam się, że u dziecka dwujęzycznego musi po prostu nastąpić „ten” moment, moment rozłączenia języków, moment nabrania pewnej świadomości tego, że nie z każdym da się rozmawiać w ten sam sposób. Jestem urzeczona, obserwując, jak dynamiczny rozwój zachodzi teraz w DJ., jak z każdym dniem stabilizuje się jego polszczyzna i słowacczyzna. Śledzenie postępów w dwujęzyczności u moich dzieci to jedna z największych przygód naszego dwunarodowego związku. To taka tajemnica, której mogę się tylko przyglądać, ale nigdy nie będzie w pełni moim udziałem. Z drugiej strony bardzo, bardzo wiele zależy właśnie ode mnie i od mojego męża. Nie chcę tego zaprzepaścić, chcę dać moim dzieciom szansę na dwa języki ojczyste, na prawdziwie głębokie wejście aż w dwie kultury. Mogą na tym tylko zyskać.

Tento rok som začala nedobre. Prišiel na mňa hnusný zápal zuba, musela som brať antibiotiká, urgentne mi vytiahli osmičku (rozlúčila som sa s ňou už 3. januára), čo spôsobilo, že sme museli odložiť termín nášho návratu na Slovensko a zmeniť svoje plány. Nič to, život ide ďalej ;). No blíži sa koniec mesiaca a s ním moje ďalšie narodeniny, už 14. februára ma čaká neobyčajne romantická udalosť, čiže vyťahovanie ďalšej osmičky (opatrnosti nikdy nie je nazvyš), a vo mne tlie iskrička optimizmu.

Keby ste sa na to spýtali môjho muža, pravdepodobne by vám povedal, že ma je ťažké podozrievať z optimizmu, a predsa! Postupne sa začínam pozerať do budúcnosti s nádejou a sprevádza ma presvedčenie, že napokon bude všetko dobre. Príčinou takejto situácie je... moje stredné dieťa.

Kým však prejdem k DJ, musím napísať pár slov o mojej najstaršej dcére; je to totiž potrebné k úplnému vysvetleniu celej záležitosti. Neviem, či som to niekedy na tomto blogu vyjadrila tak jasne, ale možno ste si všimli, že moja prvorodená patrí ak nie k výnimočným, tak aspoň k vynikajúcim deťom. Rýchlo začala hovoriť plnými vetami, pred tretími narodeninami už vyslovovala správne všetky hlásky vrátane častej nočnej mory v podobe „r”, plynulo čítala v oboch jazykov vo veku neukončených 5 rokov a tak celkovo má kopu talentov. Keď číta po slovensky, znie ako čistokrvná Slovenka, keď po poľsky, ako čistokrvná Poľka.

Ako popri tom všetkom vyzerá dieťa č. 2? Je úplne iné ako jeho staršia sestra. Je to absolútne čarovný huncút, ktorý má tiež veľa darov, zvlášť ma privádza k úžasu svojou muzikálnosťou, jednako však žiadny veľký rečník z neho zatiaľ nie je. Začal hovoriť neskoro, napriek 4 rokom nedokáže niektoré hlásky poriadne vysloviť (hoci dva dni dozadu zvládol „V”!), navyše, dllllho nevedel prísť na rozlíšenie jazykov. To tak v skratke.

Nechápte ma zle, pri troch deťoch som už nabrala trochu skúseností, preto sa snažím sprevádzať ich životom bez zbytočných očakávaní, pretože každé sa rozvíja vo svojom čase a v súlade so svojim charakterom. Avšak svojrázne nepochopenie skutočnosti, že niekedy treba prepnúť na poľštinu ma pri DJ napĺňalo nepokojom. Na jednej strane som mu chcela dať čas potrebný na dozretie k dvojjazyčnosti, na druhej strane som sa jednoducho bála. MN bývala nejaký čas v Poľsku, no DJ celý svoj doterajší život strávil na Slovensku. Čo ak by mu moja dôsledná komunikácia v poľštine nestačila tvárou v tvár všadeprítomnej slovenčine? Čo ak jeho pomalší vývoj v porovnaní so sestrou spôsobí, že nerozlíši jazyky? Čo ak jeho zľahka darebácka nátura zapríčiní, že odmietne mamin jazyk lebo sa mu práve tak zapáči? Ajaj, nebolo mi ľahko s takými myšlienkami... S nikým som o nich nehovorila, nechcela som prikrmovať vlastné strachy, ale niekedy bolo ťažké ich zvládnuť. Naozaj, každé dieťa má iný príbeh a DJ nie je jeho sestra (koniec koncov, nechcela by som, aby ňou bol :)) – nebola som však presvedčená, že som pripravená  na to, že všetko, čo tak skvelo vyšlo pri MN, môže vyzerať totálne inak pri DJ.

Ostatné týždne mi však začali prinášať lúče nádeje. Náhle som si všimla v očiach DJ záblesk pochopenia, začal hovoriť čoraz viac a radšej, začal si všímať, že by mal inak hovoriť so slovenskou a inak s poľskou starou mamou. Vynasnažil sa prispôsobiť svoj prejav osobe, s ktorou hovoril, „doplo mu to” a evidentne sa chce s Poliakmi rozprávať po poľsky a so Slovákmi po slovensky. Spadol mi kameň zo srdca. Stále mu to ide lepšie po slovensky a pri hre so súrodencami si častejšie vyberá jazyk tatinka, ale keď MN začne pri hre hovoriť po poľsky, bez problémov sa prispôsobuje. Znovu som sa presvedčila, že pri dvojjazyčnom dieťati jednoducho musí dôjsť k „tomu” momentu, k chvíli odlíšenia jazykov, k chvíli plného uvedomenia si, že nie so všetkými možno hovoriť rovnako. Fascinuje ma pozorovanie, aký dynamický rozvoj prebieha u DJ, ako sa každým dňom upevňuje jeho slovenčina i poľština. Sledovanie pokrokov v dvojjazyčnosti mojich detí je jedným z najväčších dobrodružstiev v našom zmiešanom zväzku. Je to tajomstvo, ktorému sa môžem iba prizerať, ale nikdy sa ho naplno nezúčastním. Na druhej strane, naozaj veľa závisí práve odo mňa a od môjho muža. Nechcem, aby mi to uniklo, chcem dať mojim deťom príležitosť na dva materinské jazyky, na skutočne hlboký prístup až k dvom kultúram. Môžu tým len získať.