Ancymon a sprawa polska / Huncút a poľský prípad

Kiepsko zaczęłam nowy rok. Dopadło mnie okropne zapalenie zęba, wylądowałam na antybiotyku, miałam w trybie pilnym usuniętą ósemkę (pożegnałam się z nią już 3 stycznia), w związku z czym musieliśmy przesunąć termin naszego powrotu na Słowację i rozregulowały się wszystkie nasze plany. Żyć – nie umierać! ;) Tymczasem miesiąc się kończy, zbliżają się moje kolejne urodziny, już 14 lutego czeka mnie niezwykle romantyczne wydarzenie, czyli zabieg usunięcia następnej ósemki (tym razem wolę dmuchać na zimne), a we mnie tli się nutka optymizmu.

Generalnie jeśli spytać o to mojego męża, to pewnie uzna, że jestem ostatnią osobą, którą można posądzać o optymizm, a jednak! Stopniowo zaczynam patrzeć w przyszłość z nadzieją i towarzyszy mi przekonanie, że wszystko się w końcu dobrze ułoży. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest… moje środkowe dziecko.

Zanim jednak przejdę do DJ., muszę jeszcze napisać słowo o mojej najstarszej córce, jest to bowiem niezbędne do dokładnego wyjaśnienia całej sprawy. Nie wiem, czy kiedykolwiek na łamach tego bloga wyraziłam to tak jasno, niemniej jednak być może zdążyliście się już zorientować, że moja pierworodna córka należy jeśli nie do dzieci wybitnych, to przynajmniej wyróżniających się. Szybko zaczęła mówić całymi zdaniami, przed trzecim rokiem życia wymawiała już wyraźnie wszystkie litery, w tym częstą zmorę wieku dziecięcego – „r”, płynnie czytała w obu językach już w wieku niespełna 5 lat i generalnie nie brak jej talentów. Gdy czyta po słowacku, brzmi jak czysta Słowaczka, gdy czyta po polsku – jak czysta Polka.

Jak na tym tle wypada potomek nr 2? Ten jest zupełnie inny niż jego starsza siostra. Jest absolutnie cudownym ancymonem, też posiada wiele talentów, szczególnie zachwyca mnie swoją muzykalnością, jednak… talentami oratorskimi póki co nie grzeszy. Późno zaczął mówić, mimo skończonych 4 lat ciągle kilku liter nie potrafi wymówić poprawnie (choć przed 2 dniami opanował „W”!), na dodatek rozdzielanie języków ewidentnie dłuuugo u niego nie grało. To tak w wielkim skrócie.

Nie zrozumcie mnie źle, przy trójce dzieci zyskałam już trochę doświadczenia, więc zasadniczo staram się im towarzyszyć bez nakładania na nie zbędnych oczekiwań, bo każde rozwija się w swoim czasie i zgodnie ze swoim charakterem. Niemniej jednak szczególnie swoiste niezrozumienie przez DJ. faktu, że czasem należy przełączyć się na język polski, napawało mnie niepokojem. Z jednej strony chciałam zapewnić mu czas niezbędny do dojrzewania do dwujęzyczności, z drugiej – zwyczajnie się bałam. MN. mieszkała przez jakiś czas w Polsce, a DJ. całe swoje dotychczasowe życie spędził na Słowacji. A co, jeśli jednak moja konsekwencja w mówieniu po polsku mu nie wystarczy w obliczu tego naporu języka słowackiego? A co, jeśli jego wolniejszy niż u siostry rozwój sprawi, że nie rozdzieli języków? A co, jeśli jego odrobinę hultajska natura przyczyni się do odrzucenia języka mamy na zasadzie „nie, bo nie”? Oj, nie było mi łatwo z tymi myślami… Z nikim się nimi nie dzieliłam, nie chciałam podsycać własnych strachów, jednak momentami trudno mi było nad nimi zapanować. Wprawdzie każde dziecko to inna historia i DJ. nie jest swoją siostrą (zresztą wcale bym nie chciała, żeby był :)) – ale nie byłam przekonana, że jestem gotowa na to, że wszystko, co tak dobrze sprawdziło się w przypadku MN., może wyglądać zupełnie inaczej u DJ.

Tymczasem ostatnie tygodnie, może miesiące zaczęły przynosić coraz większe promyki nadziei. Nagle dostrzegłam w oczach DJ. błysk zrozumienia, zaczął mówić chętniej i więcej, zaczął rozróżniać, że inaczej powinien rozmawiać z babcią słowacką, a inaczej z polską. Podjął wreszcie wysiłek, by swoje wypowiedzi dostosowywać do rozmówcy, „zaskoczył” i ewidentnie chce z Polakami rozmawiać po polsku, a ze Słowakami po słowacku. Odetchnęłam z ulgą. Cały czas lepiej radzi sobie po słowacku i w zabawach z rodzeństwem chętniej sięga właśnie po język taty, ale gdy MN. inicjuje zabawę po polsku, bez problemu wchodzi w ten układ. Kolejny raz przekonałam się, że u dziecka dwujęzycznego musi po prostu nastąpić „ten” moment, moment rozłączenia języków, moment nabrania pewnej świadomości tego, że nie z każdym da się rozmawiać w ten sam sposób. Jestem urzeczona, obserwując, jak dynamiczny rozwój zachodzi teraz w DJ., jak z każdym dniem stabilizuje się jego polszczyzna i słowacczyzna. Śledzenie postępów w dwujęzyczności u moich dzieci to jedna z największych przygód naszego dwunarodowego związku. To taka tajemnica, której mogę się tylko przyglądać, ale nigdy nie będzie w pełni moim udziałem. Z drugiej strony bardzo, bardzo wiele zależy właśnie ode mnie i od mojego męża. Nie chcę tego zaprzepaścić, chcę dać moim dzieciom szansę na dwa języki ojczyste, na prawdziwie głębokie wejście aż w dwie kultury. Mogą na tym tylko zyskać.

Tento rok som začala nedobre. Prišiel na mňa hnusný zápal zuba, musela som brať antibiotiká, urgentne mi vytiahli osmičku (rozlúčila som sa s ňou už 3. januára), čo spôsobilo, že sme museli odložiť termín nášho návratu na Slovensko a zmeniť svoje plány. Nič to, život ide ďalej ;). No blíži sa koniec mesiaca a s ním moje ďalšie narodeniny, už 14. februára ma čaká neobyčajne romantická udalosť, čiže vyťahovanie ďalšej osmičky (opatrnosti nikdy nie je nazvyš), a vo mne tlie iskrička optimizmu.

Keby ste sa na to spýtali môjho muža, pravdepodobne by vám povedal, že ma je ťažké podozrievať z optimizmu, a predsa! Postupne sa začínam pozerať do budúcnosti s nádejou a sprevádza ma presvedčenie, že napokon bude všetko dobre. Príčinou takejto situácie je... moje stredné dieťa.

Kým však prejdem k DJ, musím napísať pár slov o mojej najstaršej dcére; je to totiž potrebné k úplnému vysvetleniu celej záležitosti. Neviem, či som to niekedy na tomto blogu vyjadrila tak jasne, ale možno ste si všimli, že moja prvorodená patrí ak nie k výnimočným, tak aspoň k vynikajúcim deťom. Rýchlo začala hovoriť plnými vetami, pred tretími narodeninami už vyslovovala správne všetky hlásky vrátane častej nočnej mory v podobe „r”, plynulo čítala v oboch jazykov vo veku neukončených 5 rokov a tak celkovo má kopu talentov. Keď číta po slovensky, znie ako čistokrvná Slovenka, keď po poľsky, ako čistokrvná Poľka.

Ako popri tom všetkom vyzerá dieťa č. 2? Je úplne iné ako jeho staršia sestra. Je to absolútne čarovný huncút, ktorý má tiež veľa darov, zvlášť ma privádza k úžasu svojou muzikálnosťou, jednako však žiadny veľký rečník z neho zatiaľ nie je. Začal hovoriť neskoro, napriek 4 rokom nedokáže niektoré hlásky poriadne vysloviť (hoci dva dni dozadu zvládol „V”!), navyše, dllllho nevedel prísť na rozlíšenie jazykov. To tak v skratke.

Nechápte ma zle, pri troch deťoch som už nabrala trochu skúseností, preto sa snažím sprevádzať ich životom bez zbytočných očakávaní, pretože každé sa rozvíja vo svojom čase a v súlade so svojim charakterom. Avšak svojrázne nepochopenie skutočnosti, že niekedy treba prepnúť na poľštinu ma pri DJ napĺňalo nepokojom. Na jednej strane som mu chcela dať čas potrebný na dozretie k dvojjazyčnosti, na druhej strane som sa jednoducho bála. MN bývala nejaký čas v Poľsku, no DJ celý svoj doterajší život strávil na Slovensku. Čo ak by mu moja dôsledná komunikácia v poľštine nestačila tvárou v tvár všadeprítomnej slovenčine? Čo ak jeho pomalší vývoj v porovnaní so sestrou spôsobí, že nerozlíši jazyky? Čo ak jeho zľahka darebácka nátura zapríčiní, že odmietne mamin jazyk lebo sa mu práve tak zapáči? Ajaj, nebolo mi ľahko s takými myšlienkami... S nikým som o nich nehovorila, nechcela som prikrmovať vlastné strachy, ale niekedy bolo ťažké ich zvládnuť. Naozaj, každé dieťa má iný príbeh a DJ nie je jeho sestra (koniec koncov, nechcela by som, aby ňou bol :)) – nebola som však presvedčená, že som pripravená  na to, že všetko, čo tak skvelo vyšlo pri MN, môže vyzerať totálne inak pri DJ.

Ostatné týždne mi však začali prinášať lúče nádeje. Náhle som si všimla v očiach DJ záblesk pochopenia, začal hovoriť čoraz viac a radšej, začal si všímať, že by mal inak hovoriť so slovenskou a inak s poľskou starou mamou. Vynasnažil sa prispôsobiť svoj prejav osobe, s ktorou hovoril, „doplo mu to” a evidentne sa chce s Poliakmi rozprávať po poľsky a so Slovákmi po slovensky. Spadol mi kameň zo srdca. Stále mu to ide lepšie po slovensky a pri hre so súrodencami si častejšie vyberá jazyk tatinka, ale keď MN začne pri hre hovoriť po poľsky, bez problémov sa prispôsobuje. Znovu som sa presvedčila, že pri dvojjazyčnom dieťati jednoducho musí dôjsť k „tomu” momentu, k chvíli odlíšenia jazykov, k chvíli plného uvedomenia si, že nie so všetkými možno hovoriť rovnako. Fascinuje ma pozorovanie, aký dynamický rozvoj prebieha u DJ, ako sa každým dňom upevňuje jeho slovenčina i poľština. Sledovanie pokrokov v dvojjazyčnosti mojich detí je jedným z najväčších dobrodružstiev v našom zmiešanom zväzku. Je to tajomstvo, ktorému sa môžem iba prizerať, ale nikdy sa ho naplno nezúčastním. Na druhej strane, naozaj veľa závisí práve odo mňa a od môjho muža. Nechcem, aby mi to uniklo, chcem dať mojim deťom príležitosť na dva materinské jazyky, na skutočne hlboký prístup až k dvom kultúram. Môžu tým len získať.

Zaujimavé časy / Ciekawe czasy

Končiaci sa rok 2019 je pre našu rodinu spojený so všelijakými zmenami. MN nastúpila v septembri do slovenskej školy a DJ do škôlky, prišiel medzi nás malý JM, ktorý sa tu aktuálne okolo mňa poneviera v červených vianočných ponožkách a rozmýšľa, akú lumpáreň by zas vyparatil. N. sa viac vnorila do aktivít poľskej spoločnosti v Bratislave, začala pracovať v poľskej škole a písať pre Monitor Polonijny, časopis Poliakov na Slovensku.

Zdalo by sa, že u mňa nie je nič nové. Pamätám si však, ako mi kedysi pred rokmi písal bratranec s dvoma deťmi, mne, vysokoškolákovi bez záväzkov. Utkvela mi v pamäti formulácia: žijeme životy našich detí. Vtedy som to nerozumel, dnes už áno. Všetky tie zmeny, ktoré sa stali a stávajú skrz naše deti (a, samozrejme, partnerov), menia aj naše životy. Zdá sa mi, že s dvojnásobnou váhou to platí v prípade zmiešaných vzťahov.

Na stene v našej chodbe visí magnetický kalendár. Každá magnetka znamená nejakú pravidelnú aktivitu. Na stene oproti visí druhý kalendár, papierový, tradične s Krtkom a jeho priateľmi. Doň sú zapísané rôzne nepravidelné aktivity, lekárske vyšetrenia, návštevy, rodičovské združenia. Okrem toho rytmus našich týždňov určujú termíny na preklady, články, korektúry. Predstavujem si, že keby sme boli čarodejníkmi vo svete Harryho Pottera, mali by sme na stene veľký magický kalendár, ktorý by zobrazoval všetko všetučko, školské rozvrhy, krúžky, dedlajny, výmenu pneumatík aj platbu za plyn.

Niektoré z položiek v kalendári vyplývajú z toho, že sme dvojnárodní, že chceme byť dvojjazyční. Možno by sa zdalo, že už je toho dosť aj bez nich, že by sme si niečo mohli odpustiť. Nuž, mohli, ale nechceli. Priznám sa, že občas sa s ľútosťou pozerám na ohryzené víkendy, v ktorých je pol soboty venovanej poľskej škole, pretože to je jediný čas v priebehu školského roka, keď môžeme ísť k mojim rodičom. Niekedy nás zas termíny tlačia tak, že namiesto spoločného večera pri filme každý čumí do svojho monitora a rozmýšľa nad čo najvhodnejšou voľbou slov.

Keď si však premietnem pred sebou tú náplň dní, týždňov, mesiacov, nemôžem si pomôcť, páči sa mi. Som hrdý na to, ako spoločne všetko zvládame, ako dolaďujeme všetky detaily, niekedy sme tvorcami a niekedy sa zas nechávame unášať prúdom činností. Občas nám chýba čas na také obyčajné povaľovanie sa po byte (najmä N., samozrejme :)), ale je dobre, je zaujímavo, nudou nehrešíme. Nemám ilúzie, tempo u nás doma sa bude ešte pár rokov zrýchľovať s tým, ako budú dorastať deti. Môj svokor už asi sedem rokov tvrdí, aby som sa nebál, že ešte zo dvadsať rokov a bude dobre :). 

Želám nám všetkým, nech nás čaká zaujímavý rok 2020, bohatý na radosť, pokoj a krásu. Nech čas, ktorý je snáď našim najväčším darom, využívame na zlepšovanie svojich vzťahov (aj poľsko-slovenských!) a nech ho máme dosť pre tých, na ktorých nám najviac záleží.

Dobiegający końca rok 2019 wiąże się z przeróżnymi zmianami w życiu naszej rodziny. MN. zaczęła we wrześniu naukę w słowackiej szkole, a DJ. rozpoczął przygodę z przedszkolem. Dołączył do nas mały JM., który właśnie kręci się wokół mnie w czerwonych, Bożonarodzeniowych skarpetkach i rozmyśla, co by tu spsocić. N. weszła mocniej w życie Polonii w Bratysławie, podjęła pracę w szkole polskiej i zaczęła pisać dla Monitora Polonijnego, czasopisma Polaków na Słowacji.

Mogłoby się wydawać, że u mnie nic nowego. Pamiętam jednak, jak parę lat temu napisał do mnie kuzyn, który miał dwoje dzieci; do mnie, studenta bez żadnych zobowiązań. W pamięci utkwiło mi zdanie: żyjemy życiem naszych dzieci. Wtedy tego nie rozumiałem, dzisiaj już tak. Wszystkie te zmiany, które zachodziły i zachodzą poprzez nasze dzieci (oczywiście również przez partnerów) zmieniają także nasze życie. Wydaje mi się, że w przypadku związków mieszanych – z podwójną mocą.

W naszym domu na korytarzu wisi kalendarz magnetyczny. Każdy magnes oznacza jakieś odbywające się regularnie zajęcia. Naprzeciwko wisi drugi kalendarz, papierowy, tradycyjnie z Krecikiem i jego przyjaciółmi. W nim są zapisane różne zajęcia nieregularne, badania, spotkania, zebrania rodziców. Poza tym rytm naszych tygodni wyznaczają terminy tłumaczeń, artykułów, korekt. Wyobrażam sobie, że gdybyśmy byli czarodziejami w świecie Harry’ego Pottera, mielibyśmy na ścianie wielki magiczny kalendarz, który prezentowałby wszyściuteńko, plany lekcji, kółka zainteresowań, deadline’y, termin wymiany opon i zapłaty za gaz.

Niektóre z pozycji w kalendarzu wynikają z tego, że jesteśmy dwunarodowi, że chcemy być dwujęzyczni. Może się wydawać, że tego wszystkiego jest wystarczająco dużo nawet bez nich, że moglibyśmy sobie coś odpuścić. Cóż, moglibyśmy, ale nie chcemy. Przyznam, że czasem z żalem patrzę na nasze okrojone weekendy, z których pół soboty poświęcamy na polską szkolę, ponieważ to jedyny czas w ciągu roku szkolnego, gdy możemy odwiedzić moich rodziców. Czasami natomiast terminy gonią nas tak mocno, że zamiast wspólnego wieczoru z filmem każdy ślęczy przed swoim monitorem i zastanawia się nad najlepszym doborem słów.

Gdy jednak przyjrzę się temu układowi dni, tygodni, miesięcy, nic na to nie poradzę – podoba mi się. Jestem dumny z tego, jak sobie wspólnie ze wszystkim radzimy, jak dopracowujemy wszystkie szczegóły, czasem tworzymy, a czasem pozwalamy się unieść prądowi zadań. Niekiedy brakuje nam czasu na takie zwykłe kręcenie się po mieszkaniu (oczywiście przede wszystkim N. :)), ale jest dobrze, jest ciekawie, nuda nam nie grozi. Nie mam złudzeń, tempo życia w naszym domu będzie jeszcze przez kilka lat przyspieszać wraz z dorastaniem naszych dzieci. Mój teść już od jakichś 7 lat powtarza, żebym się nie bał, że jeszcze tak 20 lat i będzie dobrze :).

Życzę nam wszystkim, by czekał nas ciekawy 2020 rok, obfitujący w radość, pokój i piękno. Niech czas, który jest chyba naszym największym darem, wykorzystujemy do pogłębiania swoich relacji (również polsko-słowackich!) i niech nam go nie brakuje dla tych, na których nam najbardziej zależy.

Dziecięcy Klub "Poznaj Polskę" / Detský klub Poznaj Poľsko

„Mamo, ja chcę w szkole [słowackiej] założyć tak oficjalnie Klub Nauki Języka Polskiego!”

Chwilę trwało, zanim słowa wypowiedziane przez moją córkę podczas wspólnej jazdy do szkoły polskiej wprawiły w ruch trybiki w moim mózgu. Znam MN., wiem, że już nie raz i nie dwa uczyła swoje koleżanki polskich słówek czy hymnu, ale klub? Wow, ciekawe! Tylko skąd taki pomysł? I co z nim?

Wyjaśniłyśmy sobie, że z tą nauką języka to może być trudno, ale jak MN. chce, to może pogadać ze swoją wychowawczynią o Klubie Miłośników Polski. I tyle. Przystanek, wysiadka z tramwaju, poszłyśmy na lekcje. Myślałam, że na tej krótkiej rozmowie się skończy, ale nie doceniłam własnej córki.

Parę dni później po powrocie ze słowackiej szkoły MN. oznajmiła, że rozmawiała z panią opiekunką ze świetlicy o swoim pomyśle (dla jasności – MN. ma panią wychowawczynię, która ją uczy i panią opiekunkę, która prowadzi zajęcia po lekcjach) i pani opiekunka obiecała porozmawiać z opiekunkami innych klas. Gdybyście widzieli ekscytację, z jaką moja córka o tym opowiadała, wiedzielibyście, że to jest temat, który na pewno nie pozostanie bez rozwinięcia. MN. dosłownie promieniała, wymyślając kolejne zagadnienia na spotkania swojego klubu. Alfabet, mapa, legendy…

„Bardzo bym chciała mieć własny klub i bardzo bym chciała, żeby inne dzieci wiedziały więcej o Polsce! Bo to jest mój kraj. W tym kraju urodziła się moja babcia i urodziłaś się ty!” – podobnych zdań z ust mojej córki słyszałam kilka. Za każdym razem czułam wzruszenie. Bo to jest coś, co się dzieje poza mną, poza moim wpływem. To jest jakiś owoc wychowania, ale już niezależny ode mnie i od M., wypływający bezpośrednio z naszej córki, z jej widzenia świata, z jej polskości i słowackości. Jasne, że sprawia jej też przyjemność samo organizowanie, zakładanie klubu, pewnie nie bez znaczenia jest tu poczucie, że robi coś ważnego. Ale wybór tematyki mówi o MN. bardzo, bardzo dużo. W niej nie ma żadnego wstydu, żadnego chowania się z polskością po kątach, żadnego poczucia, że to jest coś niewłaściwego. W niej jest radość, duma, chęć dzielenia się. Tak po prostu, bez żadnego zadęcia, poczucia wyższości czy grama sztuczności. Ma coś wyjątkowego, do czego nie każdy ma dostęp, i chce to dać innym. Według mnie to absolutnie niezwykłe.

I tak Dziecięcy Klub „Poznaj Polskę” ma już swoją nazwę, cele, wstępnie ustaloną formę i tematy pierwszych pięciu spotkań. Myślałam, że pokażę wam też plakat, ale pani opiekunka się rozchorowała i MN. jeszcze go nie przygotowała. Nasza rola jako rodziców ogranicza się w tym wszystkim właściwie tylko do towarzyszenia MN. Staramy się ją chronić przed rozczarowaniem, jednocześnie wspierając w realizowaniu własnych pomysłów, które wykraczają poza naszą wyobraźnię.

Na koniec jeszcze taki króciutki dialog, który najlepiej oddaje to wszystko, co się u nas dzieje:

Gdy spisywaliśmy plan, by móc go wysłać pani opiekunce i MN. rzucała kolejne pomysły, nagle zwróciła się do mnie ze słowami: „Mamo, poradź mi, ja jeszcze nigdy nie zakładałam klubu!”. No właśnie :). „Córeczko, ja też nie, ja też nie!”

„Mami, ja chcem v škole [slovenskej] tak oficiálne založiť Klub výučby poľského jazyka!”

Chvíľu mi trvalo, kým tieto slová mojej dcérky vyrieknuté na ceste do poľskej školy rozkrútili kolieska v mojej hlave. Poznám MN, viem, že už niekoľkokrát učila svoje kamarátky poľské slovíčka či dokonca poľskú hymnu, ale klub? Wau, zaujímavé! Kde však prišla na niečo také? A čo s tým?

Vysvetlili sme si, že s tou výučbou jazyka to môže byť ťažšie, ale ak MN chce, môže sa porozprávať so svojou triednou pani učiteľkou o Klube milovníkov Poľska. To bolo všetko. Zastávka, vyšli sme z električky, začali sa vyučovacie hodiny. Myslela som si, že tým krátkym rozhovorom sa všetko skončilo, ale podcenila som vlastnú dcéru.

O niekoľko dní nato mi po príchode domov zo slovenskej školy MN oznámila, že hovorila s pani vychovávateľkou zo školského klubu detí o svojom nápade a pani vychovávateľka jej sľúbila, že sa o tom porozpráva s inými vychovávateľkami. Keby ste videli to vzrušenie, s akým mi o tom dcérka rozprávala, vedeli by ste, že je to téma, ktorá sa ešte určite rozvinie. MN doslova žiarila, keď vymýšľala ďalšie a ďalšie témy na stretnutia svojho klubu. Abeceda, mapa, legendy...

„Veľmi by som chcela mať svoj vlastný klub a veľmi by som chcela, aby iné deti vedeli viac o Poľsku! Lebo to je moja krajina. V tej krajine sa narodila moja starká a narodila si sa v nej aj ty!” – podobných viet som z úst mojej dcérky počula niekoľko. Vždy som sa po nich rozcítila. Lebo to je niečo, čo sa deje mimo mňa, mimo môjho vplyvu. Je to ovocie výchovy, ale už nezávislé odo mňa a od M, pochádzajúce priamo od našej dcéry, od jej videnia sveta, od jej poľskosti i slovenskosti. Jasné, že je pre ňu príjemné aj samotné organizovanie, zakladanie klubu, určite má tiež význam ten pocit, že robí niečo dôležité. Ale voľba tematiky hovorí o MN veľmi, veľmi veľa. Nemá v sebe totiž žiadnu hanbu, žiadne schovávanie svojej poľskosti, nemá pocit, že by šlo o niečo nevhodné. Je v nej radosť, hrdosť, chuť deliť sa. Len tak, bez nejakej pózy, pocitu nadradenosti či gramu afektu. Má niečo výnimočné, čo nemá každý, a chce to dať iným. Podľa mňa je to niečo absolútne neobyčajné.

A tak má Detský klub Poznaj Poľsko svoj názov, ciele, predbežne navrhnutú formu a témy prvých piatich stretnutí. Myslela som si, že vám tiež ukážem plagát, ale pani vychovávateľka ochorela a MN ho ešte nepripravila. Naša rola ako rodičov vlastne spočíva iba v tom, aby sme MN sprevádzali. Snažíme sa uchrániť ju pred sklamaním a zároveň ju podporovať pri realizácii jej vlastných cieľov, ktoré presahujú našu predstavivosť.

Napokon ešte kratučký dialóg, ktorý najlepšie vyjadruje to všetko, čo sa u nás deje:

Keď sme zapisovali plán pre pani vychovávateľku a MN prichádzala stále s novými nápadmi, zrazu sa na mňa obrátila so slovami: „Mami, poraď mi, ja som ešte nikdy nezakladala klub!”. No presne :). „Ani ja, dcérka, ani ja!”